İÇTÜZÜK DEĞİŞİKLİĞİ 2018

Yasalaşırsa Ne Olacak?

mecliste.org
4 EKİM 2018

TBMM Başkanı Binali Yıldırım, geçtiğimiz günlerde başkanvekilleri ve mecliste grubun bulanan 5 siyasi partinin grup başkanları ile yaptığı toplantıda Meclis çalışmaları hakkında görüştü. Toplantı sonrasında İçtüzükte, Anayasa değişikliği kapsamında düzenlemeler yapılmas1ı yönünde siyasi parti gruplarının görüş birliğinde olduğu dile getirildi. Yapılacak İçtüzük değişikliğinde, Anayasa gereği ‘başbakan, bakanlar kurulu, gensoru, sözlü soru önergesi’ ifadelerinin kaldırılması gibi Anayasa’ya uyum kapsamında zorunlu değişikliklerin yapılması konusunda uzlaşıldığı açıklandı¹. Önerinin, beş partinin ortak imzasıyla TBMM’ye sunulması bekleniyordu. Fakat, 1 Ekim’de, TBMM İçtüzüğünde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, AK Parti İzmir Milletvekili ve TBMM Başkanı Binali Yıldırım tarafından, TBMM Başkanlığına sunuldu. Teklif, Anayasa Komisyonunda 4 Ekim, Perşembe günü görüşülmeye başlanacak. İçtüzük değişikliğinin hangi konuları kapsadığını sizin için hazırladık.

 


Anayasa Komisyonunda yapılan değişikliklere ulaşmak için tıklayın.


Teklif, İçtüzükte hangi değişiklikleri öneriyor?

Meclis Başkanı Binali Yıldırım tarafından sunulan İçtüzük değişikliği teklifi ağırlıklı olarak, Anayasaya uyum kapsamında zorunlu değişiklikler içeriyor. Teklifle, İçtüzükteki “başbakan, bakanlar kurulu, gensoru, sözlü soru önergesi, hükümet, kanun tasarısı” ifadeleri çıkarılırken, yeni sistemde “Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcısı, yürütme, yürütme temsilcisi, Bakan, Bakan yardımcısı” ifadeleri ilgili maddelere ekleniyor. Fakat bazı maddelerde yer alan “yürütme temsilcisi” ifadesi belirsizlik yaratmaktadır. Çünkü, Anayasaya göre yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır ve yerine getirilir². Bu bakımdan “yürütme temsilcisi veya temsilcileri” ifadelerinin açıklığa kavuşturulması beklenmektedir.
İçtüzük değişiklik teklifinde, Anayasaya uyum kapsamında yapılan teknik değişikliklerin yanında, komisyon görüşmeleri, sivil toplum katılımı, Meclisin bilgi edinme ve denetim yolları, ortadan kaldırılan kimi uygulamaların (sıkıyönetim, idam cezası) İçtüzükten çıkarılması, Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu ve veto yetkisine ilişkin düzenlemeler de bulunmaktadır. Ayrıca, İçtüzüğün özünü etkilemeyen fakat işlevsiz hale gelen maddelerin İçtüzükten kaldırılması da teklifle düzenlenmektedir. Ek olarak, kuvvetli teamül* haline gelen uygulamaların da (gelen kağıtların elektronik kanallarla dağıtılması gibi) İçtüzük kuralı haline getirilmesi amaçlanmaktadır. Anayasa değişikliği sonucunda, 550 olan milletvekili sayısı da 600 olarak İçtüzükte de değiştirilmektedir.

 

Meclis idaresi ile ilgili düzenlemeler;

 

  • Başkanlık divanı üyeliklerinin hesaplanmasında, Başkan hesaplama dışında bırakılmaktadır.
  • Danışma kurulunun kimlerden oluşacağı yeniden düzenlenmekte; Danışma Kurulunun, TBMM Başkanı veya görevlendireceği başkanvekili başkanlığında siyasi parti grup başkanları veya başkanvekillerinden oluşması sağlanmaktadır.
    Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların atandıkları tarihten sonra TBMM’nin ilk birleşiminde and içmeleri düzenlenmektedir.

Yürütmenin temsili ile ilgili düzenlemeler;

 

  • Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde göre yasama ve yürütme erklerinin sert olarak ayrılığına bağlı olarak, yasama organında yürütmenin temsil edilebileceği haller İçtüzükte düzenlenmektedir. Cumhurbaşkanı Yardımcıları, Bakanlar ve Bakan Yardımcılarının Genel Kurulda istisnai olarak söz alabilecekleri durumlar belirtilerek yapacakları konuşmalara yönelik konuşma süreleri düzenlenmektedir. Ayrıca, Cumhurbaşkanının ve/veya Cumhurbaşkanın görevlendireceği kişilerin, Genel Kurulda yapılacak kapalı oturumlara ve komisyon çalışmalarına katılımına yönelik düzenlemeler de bulunmaktadır.

Komisyonlar ile ilgili düzenlemeler;

 

  • İçtüzükte Komisyonların adlarını düzenleyen 20. maddede değişikliğe gidilmekte, Komisyon adları ve sayıları işaret oyu ile Genel Kurulda değiştirilebilmesi düzenlenmektedir.
  • Bütçe Komisyonu ve Dilekçe Komisyonunda üyeliğe seçilen vekillerin diğer komisyonlarda da görev alabilmesini imkan tanınmakta; siyasi parti gruplarına Genel Kurulda gerçekleşecek oylama ile komisyondaki üyelerini değiştirme olanağı sağlanmaktadır.
  • Komisyon çalışmalarının niteliğinin artırılması ve yasa yapım sürecine katılımın aktif hale getirilmesi amacıyla, çeşitli kurum ve kuruluşlardan bilgi alınması ihtiyacı düşünülerek; komisyonların kamu kurumları, özel kişileri ve kuruluşlardan uzman olarak temsilci çağırmaları düzenlenmekte; yasama uzmanlarının da komisyona çağrılarak komisyon kapasitesinin artırılmasına yönelik düzenleme öngörülmektedir.
  • Sivil toplum katılımına yönelik de düzenlemeler yapılmakta, sivil toplum temsilcilerinin toplantılara katılması uygulaması hükme bağlanmakta, sivil toplum kavramı ilk defa İçtüzükte yer almaktadır.
  • Komisyon çalışmalarında konuşma sürelerinin komisyon kararı ile düzenlenmesi hükme bağlanmaktadır.
  • Komisyonlara gönderilen evrakların dağıtım usulünün elektronik iletişim kanallar ile kullanımı düzenlenmektedir.

Bilgi edinme ve denetim;

 

  • Komisyonların bilgi altyapısını güçlendirecek düzenlemeler yapılmakta, komisyonların gerek duymaları halinde bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları, meslek kuruluşları ve sivil toplum temsilcilerinden bilgi isteyebilmesi, bu bilgilerin komisyonda görüşülerek rapora bağlanması ve Meclis başkanına sunulması düzenlenmektedir.
  • Anayasa değişikliği ile ortadan kalkan sözlü soru, gensoru ve kanun tasarısı gibi ibareler İçtüzük metninden çıkarılmaktadır. Yazılı soru, başlığı da buna göre düzenlenmekte, yazılı soruların sadece Cumhurbaşkanı yardımcıları ve Bakanlara sorulabileceği hüküm altına alınmaktadır.
  • Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında verilen meclis soruşturması önergelerine ilişkin temel esaslar düzenlenmektedir. Meclis soruşturması komisyonun nasıl oluşacağı da Anayasaya uygun şekilde düzenlenmektedir.
  • Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu Anayasaya uygun şekilde yeniden düzenlenmektedir.
  • Dilekçe Komisyonu Genel Kurulunun görüşüp karara bağladığı dilekçelerden kanun olarak düzenlenmesi uygun görülenlerin birer örneğinin Cumhurbaşkanı yardımcılarına gönderilmesi düzenlenmektedir.

Diğer konulardaki düzenlemeler;

 

  • Olağanüstü hal yönetim usulleri Anayasaya göre yeniden düzenlenmektedir. Olağanüstü hal Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin 3 ay içinde görüşülmemesi halinde yürürlükten kalkacağı hükmü getirilmektedir.
  • Veto yetkisine yönelik yani Cumhurbaşkanınca yayımlanması kısmen uygun bulunmayan ve bir daha görüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderilen kanunların görüşülmesi usulüne yönelik düzenleme yapılmaktadır.
  • Açık oylamanın zorunlu olduğu haller düzenlenmekte, “Anayasanın değiştirilmesine dair kanun tekliflerinin her bir maddesiyle tümü” için açık oylama yapılması zorunlu olmaktan çıkarılmaktadır.
  • TBMM Bütçe taslağının hazırlanması Genel Sekreterin görevi olarak düzenlenmektedir.

¹ Meclis açıldı, gündemde İçtüzük var.

² Anayasa, MADDE 8- (Değişik: 16/4/2017-6771/16 md.) Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir. MADDE 104- (Değişik: 16/4/2017-6771/8 md.) Cumhurbaşkanı Devletin başıdır. Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2018.pdf 

* Bir yerde öteden beri olagelen davranış, TDK, Büyük Türkçe Sözlük

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.