İÇTÜZÜK DEĞİŞİKLİĞİ

Yasalaşırsa Ne Olacak?

mecliste.org
12 TEMMUZ 2017

TBMM Başkanlığına 07/07/2017 tarihinde sunulan İçtüzük değişikliğine ilişkin Kanun Teklifi yürürlük ve yürütme maddeleri hariç 16 maddeden oluşmakta.  Bu İçtüzük Değişiklik Teklifinin görüşmelerine 12 Temmuz 2017 tarihinde Anayasa Komisyonunda başlanacak.

İçtüzük Değişiklik Teklifi incelendiğinde aşağıdaki temel hususlar belirlendi. Buna göre İçtüzük Değişiklik Teklifinin:

  • 16 Nisan 2017 tarihinde yapılan Halkoylaması ile kabul edilen Anayasa değişikliği sonucu TBMM İçtüzüğünde yapılması gereken uyum düzenlemelerini ihtiva etmediği, söz konusu Teklifteki değişikliklerin, Anayasa değişikliği ile gündeme gelen uyum yasalarının TBMM’deki görüşülme sürecini hızlandırmaya yönelik düzenlemeleri kapsadığı,
  • TBMM’nin rutin çalışma saatleri değiştirilerek günlük çalışma süresinin yaklaşık 3 saat artırıldığı,
  • Muhalefet partilerinin TBMM gündeminin belirlenmesindeki, TBMM’nin çalışma usulüne ilişkin olarak usul tartışması açılabilmesindeki ve Kanun Tasarılarının görüşülmesi esnasında iktidar partisini uzlaşmaya zorlamaya yönelik mekanizmaları kullanabilmesinin sınırlandırıldığı,
  • Milletvekillerinin TBMM Genel Kurulunda yapacakları konuşmalarından ve kullanacakları ifadelerden dolayı yaptırıma tabi olacakları konular genişletilmesi suretiyle Anayasanın 83 üncü maddesindeki en temel yasama dokunulmazlığının kısıtlandığı,

görülmekte.

Teklifteki temel düzenlemeler şöyle özetlenebilir:

  1. Milletvekillerinin andiçerek göreve başlayacağı, andiçmek istemeyen milletvekillerinin milletvekili sıfatından kaynaklanan haklardan yararlanamayacağı hüküm altına alınmıştır. Böylece seçildiği halde TBMM’de andiçmeyen milletvekilleri, Anayasadan ve kanunlardan kaynaklanan özlük hakları ile yasama dokunulmazlığı gibi milletvekili haklarından yaralanamayacakladır.
  2. TBMM Başkanı ile siyasî parti grup başkanlarından/başkanvekillerinden oluşan Danışma Kurulunun:

a)      Oybirliği ile bir konu üzerinde tespit ve teklifte bulunur veya görüş bildirmesi halinde, mevcut uygulamadan farklı olarak, bu öneri üzerinde görüşme yapılmadan oylanabilecektir.

b)      Oybirliğiyle karar alamadığı ve siyasi parti gruplarının önerilerini ayrı ayrı Genel Kurul’a getirdikleri durumlarda ise; mevcut uygulamada her bir siyasi partiye verilen 10 dakikalık süre, öneriyi veren gruptan bir milletvekiline 5 dakika, diğer gruplardan birer milletvekiline ise 3’er dakika ile sınırlandırılması,

c)      Bu düzenlemeyle, mevcut uygulamada, TBMM’de temsil edilen dört parti dikkate alındığında, 40 dakika süren bir parti grubu önerisinin görüşülmenin, 14 dakikada tamamlanması amaçlanmaktadır. Böylece TBMM gündeminin belirlenmesinde muhalefet partilerinin sahip oldukları en önemli mekanizmanın kullanımı sınırlanmaktadır.

3. Komisyonlarda 45 gün içinde görüşülemeyen tekliflerin, teklif sahipleri tarafından doğrudan Genel Kurul gündemine alınmasına yönelik önergelerin işleme alınma süreci sınırlandırılmıştır. Buna göre, milletvekillerinin tekliflerinin genel Kurul gündemine alınması önergelerin görüşülmesi, sadece Salı günü olmak üzere bir partiye mensup milletvekilinin önergesi ile sınırlandırılmıştır. Bunun yanında, bir milletvekilinin bir yasama yılında bir defa gündeme alma önerisi verebileceği hüküm altına alınmıştır.

4. Mevcut uygulamada, haftanın 3 günü, Salı, Çarşamba ve Perşembe günleri saat 15.00’da başlayıp saat 19.00’da sona eren Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun toplantı saatleri;

a)    Salı günü saat 15.00- 21.00,

b)   Çarşamba ve Perşembe günleri ise saat 14.00-21.00,

şeklinde değiştirilmiştir. Bu düzenlemeyle TBMM’nin toplantı saatleri artırılmakta ve TBMM çalışmalarının televizyondan naklen yayınlanmasındaki süre uzatılmaktadır.

5. TBMM Başkanının veya Başkanvekilinin Genel Kurula başkanlık yaparken giymek zorunda olduğu (beyaz kelebek kıravat ve siyah yelek üstüne siyah fırak) fırak yerine, diğer milletvekilleri gibi ceket ve pantolon giyerek kravat takması hüküm altına alınmıştır.

6. Meclisin çalışmalarında aranan toplantı yeter sayısının isteme hakkı sınırlandırılmakta ve elektronik oylama sistemine giremeyen milletvekillerinin imzalı oy pusulası verebilmeleri hüküm altına alınmaktadır. Buna göre, daha önce Genel Kurulda işaretle oylamaya tabi her işleme geçilirken en az 20 milletvekili tarafından,  toplantı (184) yeter sayısının tespit edilmesi amacıyla istenebilen yoklama talebi, görüşmeye tabi tezkerelerin oylanması ile kanunların maddelerine geçilmesi ve tümünün oylanmasıyla sınırlandırılmış, bununla kanun tasarılarının maddelerine geçilmesi, görüşülmesi ve oylaması esnasında toplantı yeter sayısı istenebilmesinin önlenmesi amaçlanmıştır. Bunun yanında toplantı yeter sayısı hesabına, oturumu yöneten Başkan ve Divan üyelerinin dahil edilmesi öngörülmüştür. Böylece muhalefetin, TBMM’nin çalışmalarında iktidar partisini uzlaşmaya zorlamak ve kanun tasarıları üzerinde etkili olmak amacıyla kullandığı toplantı yeter sayısı isteme hakkı kısıtlanmaktadır.

7. Bir milletvekili veya bakanın kendisine ait olup geçen birleşim tutanağında yer alan bir beyanın düzeltilmesi talebini sözlü olarak ifade edebilme uygulaması, yazılı olarak Meclis Başkanlığına sunularak yapılabilmesi şeklinde değiştirilmiştir. Böylece mevcut uygulamada 5 dakika içinde sözlü olarak yapılan düzeltme talebi, yazılı hale getirilmiştir.

8. TBMM’nin çalışma usulüne ilişkin konular ile görüşme süreler sınırlanmıştır. Buna göre; bir konuyu öne alma veya geriye bırakma şeklinde usule ilişkin konular, usul tartışmalarının kapsamından çıkarılmış, lehte ve aleyhte olmak üzere 10’ar dakika şeklinde kullandırılan konuşma süreleri 3’er dakikayla sınırlandırılmıştır. Böylece muhalefetin İçtüzüğe ve teamüllere aykırı usul hatalarını kamuoyu gündemine getirme olanağı sınırlandırılmaktadır.

9. Mevcut uygulanmada tasarı ve tekliflerin komisyonlara havalesi TBMM Başkanınca yapılmakta olup bu havaleye milletvekilleri oturumun başında söz alarak itiraz edebilmekteydi, sözlü olarak yerine getirilen bu uygulama, itirazın yazılı olarak Başkanlığa iletmesi şeklinde değiştirilmiştir. Böylece, uygulamada hukuki niteliği itibariyle salt beyandan ibaret olup herhangi bir sonuç doğurmayan bu itiraz mekanizması, milletvekillerinin Genel Kurul oturumunun başında söz almasının önlenmesi amacıyla yazılı başvuru şekline dönüştürülmüştür.

10. Kanun tasarı ve tekliflerinin Genel Kurulda görüşülmesi esnasında, en az 20 milletvekilinin talebi halinde açık oylamaya tabi işlerden olmayan kanun tasarı ve tekliflerinin oylama şeklinin belirlenmesi düzenlenmiştir. Buna göre, daha önce “kanun tasarı ve tekliflerinin tümünün veya maddelerinin oylanması” için en az 20 milletvekili tarafından istenebilen oylama şeklinin belirlenebilmesi talebi, sadece “kanun tasarı ve tekliflerinin tümü” ile sınırlandırılmıştır. Böylece kanun tasarı ve tekliflerinin maddelerinin oylama işleminin, uygulaması daha kolay olan işaret oyu ile yapılması hüküm altına alınarak muhalefete mensup milletvekillerinin maddelerin oylaması esnasında, iktidar partisini uzlaşmaya zorlamak amacıyla toplantı yeter sayısı aranması için yoklama talebinde bulunabilmesi önlenmektedir.

11. Kanun tasarı veya teklifleri üzerinde verilen değişiklik önergelerinin hem veriliş hem de aykırılık sırasına göre 2 defa okunması şeklindeki uygulama,  zaman israfının önlenmesi amacıyla önergelerin sadece aykırılık sırasına göre 1 defa okunup işleme alınması şeklinde değiştirilmiştir. Bunun yanında, aynı mahiyetteki önergelerden en kısa olanı okunup, diğer önergelerin sadece imza sahiplerinin adlarının okunması suretiyle birlikte işleme alınması hükme bağlanmıştır. Böylece muhalefet partilerine mensup milletvekillerinin, kanun tasarı ve teklifleri üzerindeki iradelerini belgelemeye yarayan önergelerin Tutanaklara geçmesi suretiyle kamuoyunun bilgisine sunulabilmesine imkân veren uygulama önlenmektedir. 

12. Genel görüşme ve meclis araştırması önergelerinin Genel Kurulda okunması uygulaması yerine, söz konusu genel görüşme ve meclis araştırması önergelerinin ve özetlerinin milletvekillerine ve hükümete yazılı olarak bildirilmesi esası getirilmektedir. Böylece Genel Kurul gündemine geçilmeden önce, muhalefet parti grupları tarafından gündeme geçilmesini önlemek amacıyla genel görüşme ve meclis araştırması önergelerinin verilmesinin engellenmesi amaçlanmaktadır.

13. Anayasa, kanunlar ve İçtüzük gereğince işaret oyuna yahut gizli oya başvurulması zorunlu olmayan hallerde açık oylama yapılması için en az 15 milletvekilinin yazılı istemde bulunabilme nisabı, “20” milletvekili olarak değiştirilmiştir.

14. Milletvekillerine verilen kına ile meclisten geçici çıkarmanın kapsamı genişletilmiş ve bu müeyyidelere parasal yaptırım öngörülmüştür. Buna göre;

a) Kına kapsamına TBMM bina, tesis, eklenti ve arazisine silahlı olarak girenler ve Genel Kurulun çalışma düzenini ve huzurunu bozucu döviz, pankart ve benzeri materyali getiren ve kullananlar dahil edilmiştir.

b) Meclisten geçici çıkarmanın kapsamına TBMM’deki görüşmeler esnasında Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisine hakarette bulunmak, Türkiye Cumhuriyetine veya onun Anayasa düzenine sövmek, Türk Milletinin tarihi ve ortak geçmişine yönelik hakaret ve ithamlar ile Anayasanın ilk dört maddesine aykırı beyanlarda bulunmak, Türkiye Cumhuriyetinin Anayasa ve kanunlarda düzenlenen idari yapısı ve yerleşim birimlerine ilişkin Anayasa ve kanunlara aykırı isim ve sıfatlar kullanmak dahil edilmiştir.

c) Kınama cezasına çarptırılan milletvekilinin bir aylık ödenek ve yolluğunun üçte biri, Meclisten geçici olarak çıkarma cezasına çarptırılan milletvekilinin bir aylık ödenek ve yolluğunun üçte ikisinin kesilmesi yönünde ilave bir müeyyide öngörülerek cezanın yaptırım gücü arttırılmıştır.

d) Bu düzenleme ile Anayasanın 83 üncü maddesindeki “Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Mecliste ileri sürdükleri düşüncelerden, o oturumdaki Başkanlık Divanının teklifi üzerine Meclisce başka bir karar alınmadıkça bunları Meclis dışında tekrarlamak ve açığa vurmaktan sorumlu tutulamazlar.” şeklindeki en temel yasama dokunulmazlığı sınırlandırılmıştır.

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.