YARGITAY VE DANIŞTAY KANUN TASARISI

Yasalaşırsa Ne Olacak?

mecliste.org
13 HAZİRAN 2016

İstinaf mahkemeleri devreye giriyor, Yargıtay ve Danıştayın görevi değişiyor

Tasarı yasalaşırsa ne olacak?: 2004 ve 2014 yıllarında hukuki altyapısı kurulan istinaf mahkemeleri, 20 Temmuz 2016 itibarıyla görev yapmaya başlayacak. İstinaf mahkemeleri, ilk derece mahkemelerinin kararlarını kanuna, hukuka ve maddi olaya uygunluk yönünden denetleyecek, hukuka uygun bulmadıkları kararları kaldırıp yargılamayı yenileyebilecek. İstinaflar, hukuk davalarının yüzde 89’u, ceza davalarının yüzde 91’i, idari davaların ise yüzde 80’inin Yargıtay ve Danıştaya gitmeksizin sonuçlandığı mahkemeler olacak. Böylece, alt mahkeme kararlarını inceleyerek temyiz eden Yargıtay ve Danıştayın bu görev ve yetkisi değişikliğe uğrayacak. Bu iki mahkeme, sadece hukuka uygunluk denetimi yapan birer içtihat mahkemesine dönüşecek.

Tasarı gerekçesi ne diyor?: Türkiye’de ilk derece mahkemelerince verilen kararlar temyiz için yüksek mahkemelere taşınıyor. Yargıtay ve Danıştay, bu kararları yeniden incelerken, kanuna ve hukuka uygunluğunu denetlemenin yanı sıra, delil değerlendirmesine tabi tutarak maddi uygunluk bakımından da araştırıyor. Bu durum, yüksek mahkemelerin olağan dışı bir iş yükü ile karşı karşıya kalmalarına ve buna bağlı olarak içtihat mahkemesi olma işlevlerini yeterince yerine getirememelerine neden oluyor. 2004 ve 2014 yıllarında yapılan kanun değişiklikleriyle hukuki altyapısı kurulan istinaf sistemi, personel yetersizliği ve altyapı eksiklerinin giderilerek çalışmaya hazır hale getirildi. İstinaf mahkemelerinin devreye girmesiyle, yüksek mahkemelerin iş yükü azalacak, böylece davalar daha kısa zamanda sonuçlandırılacak.

 

Yargıtay ve Danıştay üyelerinin görev süreleri değişiyor

Tasarı yasalaşırsa ne olacak?: Yargıtay ve Danıştay üyelerinin emekliliğe kadar olan görev süresi 12 yılla sınırlandırılacak. Görev süreleri biten üyeler, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) kararıyla, idari yargıda sınıf ve derecelerine uygun bir göreve atanacak. Cumhurbaşkanlığı kontenjanından atanan üyelerin görev süreleri bittiğinde idari yargıda veya idarede başka bir göreve atanabilmeleri kendi takdirlerine bağlı olacak. Yeni göreve atananların özlük hakları Yargıtay ve Danıştay üyelerinin özlük hakları ile aynı olmaya devam edecek.

Tasarı gerekçesi ne diyor?: Görev süresinin 12 yıl olarak belirlenmesinde, üyelerin yeterince tecrübe kazanması ve tecrübelerini mahkeme çalışmalarına yansıtması kriteri gözetiliyor. Bu değişiklik, ilk derece mahkemeleriyle, istinaf mahkemelerinde görev yapan hâkim ve savcıların yüksek mahkemelerde görev yapma beklentilerini canlı tutacak, böylece çalışma şevklerini artıracak. İçtihatların, sürekli yenilenen üyeler tarafından yeni bakış açılarıyla değerlendirilmesi, toplumun ihtiyaçlarına daha fazla cevap veren kararların çıkmasına hizmet edecek.

Anayasanın 139 ve 140. maddeleri, hâkim ve savcılara, görevlerini etki altında kalmadan yerine getirmeleri için, bazı teminatlar getiriyor. Bu teminatlar hâkimler ve savcıların altmışbeş yaşını bitirinceye kadar hizmet görmeleri, azlolunamamaları, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamamaları, bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun bırakılamamaları şeklinde düzenleniyor.

Tasarı ile, Yargıtay ve Danıştay üyelerinin, mali ve sosyal hakları saklı tutularak, hâkim ve savcılık mesleği ile olan bağlarının korunması esas alındığı için görev sürelerinde yapılan bu değişiklik, ilgili teminatları ihlal eder nitelik taşımıyor.

 

Yargıtay ve Danıştayın daire ve üye sayıları azalıyor

Tasarı yasalaşırsa ne olacak?: Yargıtayın daire sayısı 46’dan 24’e, Danıştayın daire sayısı ise 17’den 10’a düşürülecek.

Tasarı gerekçesi ne diyor?: İstinaf mahkemeleri faaliyete geçeceği için yüksek mahkemelerin iş yükü büyük oranda azalacak. Bu sebeple ihtiyaç fazlası olacağı düşünülen daire ve üye sayısında da azalmaya gidilecek.

 

Yargıtay ve Danıştay üyelerinin seçim ve atamalarında değişiklikler

Tasarı yasalaşırsa ne olacak?: Hâkim ve savcı adaylarına eğitimleri sonunda yazılı sınavın yanı sıra, sözlü sınav da yapılacak. Adayların mesleğe kabulü, bir yıllık staj sonunda mümkün hale gelecek.

Tasarı gerekçesi ne diyor?: Adil, etkin ve güvenilir bir yargının temini bakımından hâkim ve savcıların en iyi şekilde yetiştirilmesi gerekiyor. Hakim ve savcı adaylarınıın mesleki yeterlilik ve uygunluklarını daha sağlıklı değerlendirebilmek adına yazılı sınava ek olarak sözlü sınav getiriliyor.

Tasarı yasalaşırsa ne olacak?: Hâkim ve savcılar hakkında kanun yolu değerlendirme formları düzenlenecek, bu formlar, derece yükselmesinde ve birinci sınıf olan hâkimlerin başarılı olup olmadıklarının değerlendirilmesinde dikkate alınacak.

Tasarı gerekçesi ne diyor?: Kanun yolu değerlendirme formları, hâkim ve savcıların dosyalardaki hukuki bilgi ve performanslarını ölçmenin en etkili yolu. Bu yöntemle, hâkim ve savcıların, duruşmalara hazırlıklı çıkmaları, hukuki gelişmeleri takip etmeleri, soruşturma ve davaları makul sürede sonuçlandırmaları ve daha isabetli karar vermelerini sağlamak amaçlanıyor.

Tasarı yasalaşırsa ne olacak?: Yargıtay ve Danıştay Genel Kurulunca üye tam sayısı esas alınarak yapılan seçimlerde ölüm, emeklilik ve istifa gibi nedenlerle boşalan üyelikler dikkate alınmayacak.

Tasarı gerekçesi ne diyor?: Yargıtay ve Danıştay Genel Kurulunca üye tam sayısı esas alınarak yapılan seçimlerde ölüm, emeklilik veya istifa gibi nedenlerle boşalan üyeliklerin de hesaba katılması, bazı seçimlerin aylarca tekrarlanmasına ve sürecin tıkanmasına neden oluyor. Değişiklikle, yüksek mahkemelerin çok uzun süre seçim gündemiyle meşgul olmaları ve bu yüzden yargılama faaliyetlerinin aksamasının önüne geçmek amaçlanıyor.

 

Şirketlere atanan kayyımlar doğrudan tazminat davasına karşı korunuyor

Tasarı yasalaşırsa ne olacak?: Şirket faaliyetleri incelenirken suç delillerinin araştırılıp ortaya çıkarılmasında soruşturma makamlarına yardımcı olmak üzere atanan kayyımlara, görevleri nedeniyle yaptıkları işlemlerden dolayı doğrudan tazminat davası açılamayacak. Bu davalar, Bankacılık Kanununda olduğu gibi, devlete karşı açılabilecek.

Tasarı gerekçesi ne diyor?: Kamu görevlilerinin sebep oldukları zararlar yönünden tazminatın öncelikle devletten istenebilmesi anayasada usuli güvence olarak kabul ediliyor. Atanan kayyımlara görevleri nedeniyle yaptıkları işlemlerden dolayı doğrudan tazminat davası açılabilmesi, bu kişilerin davalarla bireysel olarak baş başa kalmalarına yol açabiliyor. Değişiklikle bu durumun engellenmesi amaçlanıyor.

 

Terör suçları işlendiği yerde soruşturulup dava edilecek

Tasarı yasalaşırsa ne olacak?: Başta terör suçu olmak üzere bazı suçların, suçun işlendiği yerin bağlı olduğu il merkezindeki Cumhuriyet Başsavcısı tarafından soruşturulması ve davaların yine aynı il merkezindeki ağır ceza mahkemesinde görülmesi kurala bağlanacak.

Tasarı gerekçesi ne diyor?: Soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde ihtiyaç duyulan idari kapasiteyle kolluk teşkilatlarının uzman birim ve personeli il merkezlerinde daha güçlü biçimde mevcut. Yine, tecrübeli yargı mensubu, nitelikli personel ve adli alandaki uzmanlaşma il merkezlerinde daha kolay sağlanabiliyor. Terör suçlarının yargılamaları söz konusu olduğunda daha kritik bir öneme kavuşan nakil güvenliği ve yargılama faaliyetinin güven içinde sürdürülebilmesi ihtiyacı da böyle bir düzenlemeyi gerekli kılıyor.

 

Yargıtay döner sermayesi artırılıyor

Tasarı yasalaşırsa ne olacak?: Yargıtay Yayın İşleri Müdürlüğüne bağlı Yargıtay Yayınları Döner Sermayesi 50 bin liradan 10 milyon liraya çıkarılacak.

Tasarı gerekçesi ne diyor?: Yargıtay Yayın İşleri Müdürlüğü görevlerinin yerine getirilebilmesi çerçevesinde, sempozyum, seminer ve diğer bilimsel toplantılar, yayın faaliyetleri ve kütüphaneye alınacak süreli süresiz yayınların giderinin, Yargıtay bütçesine yük getirmeden döner sermayeden karşılanması amaçlanıyor.

Tasarının yasalaşırsa neler getireceğini madde madde inceleyin.

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.