mecliste.org'dan

24 Haziran seçimleriyle ilgili düzenlemeler içeren teklifi neler getiriyor?

mecliste.org
21 NİSAN 2018
mecliste.org'dan

Teklif ile

(1) Cumhurbaşkanı seçimine,

(2) Yurtdışı seçmenlerin oy kullanmasına,

(3) Milletvekili Seçimi Kanununun Anayasa Değişikliğine uyumuna ilişkin

kurallarda değişiklik yapılmaktadır.

 

1. Cumhurbaşkanı seçimine ilişkin olarak öncelikle 6271 sayılı Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu’nda değişiklikler yapılmaktadır.

 

Adaylık

 

  1. Bir kimse kural olarak en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.
  2. Ancak Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı üçüncü kez aday olabilir. (Sadece bir kez daha aday olabilir, üçüncü adaylığında seçilemezse bir daha aday olamaz.)
  3. Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde, Meclisin görev süresinin dolmasına 1 yıldan fazla süre varsa, seçilecek yeni Cumhurbaşkanı eskisinin kalan görev süresini dolduracaktır. Bu süre bu kişi için Cumhurbaşkanlığı dönemi olarak sayılmaz. Yani bu kişi iki kez daha seçilip bir kez daha aday olabilir.

 

Aday gösterme

 

Cumhurbaşkanlığına aday gösterme hakkına sahip olanlar:

  1. Siyasi parti grupları, grup kararıyla tek aday için başvurabilir.
  2. En son yapılan milletvekili genel seçiminde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış olan siyasi partiler tüzüklerinde gösterilen yetkili organlarının kararıyla tek aday için başvurabilir. (Aynı kişi birden fazla parti tarafından aday gösterilebilir.)
  3. En az 100.000 seçmenin yazılı önerisi.

 

Önkoşullar:

 

Siyasal partiler için

  1. Adayın yazılı muvafakati, (Bu belge YSK’ya sunulur)
  2. YSK tarafından ilan edilen süre içinde başvurma.

Belgelerde eksiklik olması halinde, eksikliklerin verilecek 5 günlük sürede tamamlatılması gerekir.

 

Seçmenlerin Önereceği Adaylar için

  1. Adaylık dilekçesinin bizzat sunumu
  2. 1 aylık en yüksek devlet memurları maaşının on katının maliyeye yatırıldığına dair makbuz,
  3. Seçilme yeterliliğinin YSK tarafından teyidi, (YSK’nın red kararlarına itiraz hakkı bulunmakta ve eksik belge olması halinde 2 gün içinde tamamlatılması istenmektedir.)
  4. Başvurusu kabul edilen adaylar ilan edilir. Başka bir anlatımla imza toplamaya başlayabilmek için başvurunun kabul ve ilan edilmesi gerekir.
  5. Seçmenler başvurusu kabul edilen adaylardan sadece biri için bir kez öneride bulunabilirler.
  6. Seçmenler öneride bulunabilmek için kayıtlı oldukları ilçe seçim kuruluna başvurmak zorundadırlar. Aday teklifinde bulunan kişilere elektronik ortamda üretilen belge verilir. Burada seçmenin seçmen olma niteliği ile başka bir aday için öneride bulunup bulunmadığı tespit edilir. Başka bir anlatımla aday önermek seçim kurullarının denetiminde gerçekleştirilir.
  7. Bu şekilde 100.000 imzaya ulaşan kişiler geçici aday olarak ilan edilir.

 

Bağdaşmazlık

 

  1. Cumhurbaşkanı seçilen kişinin varsa milletvekilliği sona erer.
  2. Bir kimse Cumhurbaşkanlığına ve milletvekilliğine aynı anda aday olamaz ve aday gösterilemez.

 

Seçim tarihleri

 

Cumhurbaşkanı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimleri kural olarak beş yılda bir aynı günde yapılır. (Ancak Cumhurbaşkanının ilk turda seçilememesi halinde, ikinci turda Cumhurbaşkanı seçimleri tek başına yapılır.) (Cumhurbaşkanının görev süresi, kimi zaman 5 yılı aşabilir: seçimlerin tamamlanamaması halinde, yenisi göreve başlayıncaya kadar mevcut Cumhurbaşkanının görevi devam eder.)

 

Seçimler için dört (2+1+1) olasılık söz konusudur:

 

  1. 5 yıllık olağan görev süresinin sona ermesi: Cumhurbaşkanı ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev sürelerinin dolmasından önceki son Pazar günü oy verme günüdür. Görev süresi, birlikte yapılan bir önceki seçim tarihi esas alınarak belirlenir. Oy verme gününden geriye doğru hesaplanacak altmış günlük sürenin ilk günü seçimin başlangıç tarihidir. 24 Haziran 2018’de ilk seçim yapılacağına göre, 24 Haziran 2023’te 5 yıllık görev süresi sona erecektir. Bu durumda sonraki olağan seçimler 18 Haziran 2023 tarihinde olacaktır. 18 Nisan 2023 sonraki seçimlerin başlangıç tarihidir. Başka bir anlatımla hiçbir karar alınmadığı takdirde 18 Nisan 2023’te sonraki Meclis ve Cumhurbaşkanı seçimi başlayacak ve seçim 18 Haziran 2023’te yapılacaktır.
  2. Seçimlerin yenilenmesine, görev süresi dolmadan önce karar verilmesi: Hem Cumhurbaşkanı, hem de TBMM 5 yıllık görev süresi dolmadan seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Resmi Gazete’de de yayınlanacak olan bu kararın alındığı tarih seçimin başlangıç tarihidir. Bu kararın alınmasından sonraki 60. günden sonra gelen Pazar günü seçim tarihidir. Örneğin Meclis 11 Mart 2021 tarihinde seçim kararı almış olsun. Bu durumda her iki organın birden seçimi 16 Mayıs 2021 Pazar günü yapılacaktır.
  3. Cumhurbaşkanı makamının herhangi bir nedenle boşalması (ölüm, istifa, mahkumiyet vs.)
  • TBMM genel seçimine 1 yıldan az süre kalmışsa, Cumhurbaşkanlığı seçimi ve TBMM seçimi aynı gün yapılır. Boşalmanın olduğu tarih seçimin başlangıç tarihidir. Örneğin Cumhurbaşkanlığı makamı 12 Ekim 2022’de boşalırsa, seçimlere 1 yıldan az süre kalmış olacağından, her iki organın birden seçimi 18 Aralık 2022 Pazar günü yapılacaktır.
  • TBMM genel seçimine 1 yıldan fazla süre kalmışsa, sadece Cumhurbaşkanı seçimi yapılır. Bu durumda da seçimin başlangıç tarihi, boşalma tarihidir. Ancak bu kez Meclis seçimlerinin yapılmayacağı dikkate alınarak 45 gün sonra seçimlerin yapılmasına olanak tanınmıştır. Örneğin yukarıdaki Cumhurbaşkanlığı makamı 11 Mart 2021’de herhangi bir nedenle boşalmışsa, 25 Nisan 2021 tarihinde sadece Cumhurbaşkanı seçimi yapılacak ve bu Cumhurbaşkanı 25 Nisan 2021’den 18 Haziran 2023’e kadar 2 yıl, 2 ay kadar görev yapacaktır. Meclis seçimleri yenilenmemiş olduğundan süresinde yapılır.

 

Seçim Usulü

 

Birden fazla aday

 

1. TUR: Cumhurbaşkanı seçilebilmek için geçerli oyların salt çoğunluğunu, yani %50+1 (oy), almak gerekir.

2. TUR: a) İlk oylamada hiç kimse geçerli oyların %50+1 (oy) ini alamazsa, bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama yapılır. Bu oylamaya, ilk oylamada en çok oy almış bulunan iki aday katılır ve geçerli oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilir. Mevcut seçimde 2. TUR yapılırsa, tarihi 8 Temmuz’dur.

b) İkinci oylamaya katılmaya hak kazanan adaylardan birinin herhangi bir nedenle seçime katılmaması hâlinde; ikinci oylama, boşalan adaylığın birinci oylamadaki sıraya göre ikame edilmesi suretiyle yapılır. Anayasa’daki bu kurala Kanun teklifiyle yeni bir sınır getirilmiştir: İkamenin, birinci oylamayı takip eden gün saat 17.00’ye kadar yapılması gerekir. Örneğin 24 Haziran’da kimse Cumhurbaşkanı seçilemezse ve 2. Tura katılma hakkı olan aday 26 Haziran’da seçime girmeyeceğini açıklarsa, yerine kimseyi ikame etme olanağı olmayacaktır

 

Tek aday

 

Seçimin başında aday tek ise ya da turlar sırasında adaylar teke düşerse, oylama referandum şeklinde yapılır. Bu durumda geçerli oyların salt çoğunluğunu almak gerekir. Bu çoğunluk sağlanamazsa 45 gün sonra seçim yenilenir.

 

2. Yurtdışı seçmenlerin oy kullanmasına ilişkin değişiklikler:

 

Yurt dışı seçmen kütüğüne kayıtlı bulunan seçmenlerin, seçim gününden önceki yedinci gün saat 17.00’ye yerine, seçim gününden önceki üçüncü gün saat 17.00’ye kadar oy kullanmaları olanaklı kılınmıştır. (Oy kullanma süreleri uzatılmıştır.)
Yabancı ülkede yaşayan seçmen sayısının fazlalığı hâlinde, her seçmenin kendisi için belirlenen günde ve sandıkta oy kullanmasına da karar verilebilir biçimindeki hüküm kaldırılmıştır. Böylece randevu ile oy kullanma uygulaması sona erdirilmiştir.
Siyasi partilerin yurt dışında her oy verme günü için ayrı sandık kurulu üyesi bildirmeleri olanaklı kılınmıştır.

 

(3) Milletvekili Seçimi Kanununda uyuma yönelik olarak milletvekili seçilme yaşı 25’ten 18’e indirilmekte; seçim süresi 4 yıldan 5 yıla çıkarılmakta ve TBMM üye tam sayısı 550’den 600’e çıkarılmaktadır.

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.