mecliste.org'dan

AK Parti ve MHP’nin “İttifakı” içeren kanun teklifinde neler var?

mecliste.org
23 ŞUBAT 2018
mecliste.org'dan

Kanun teklifinin öne çıkan en önemli düzenlemesi seçim ittifakıdır. Peki nedir bu düzenlemeler?

  • Teklifle siyasal partilerin birbirleriyle ittifak yaparak seçime girmeleri yasal dayanağa kavuşturulmuş ve bu konudaki yasak hükümleri mevzuattan ayıklanmıştır.
  • Seçim ittifakının en belirgin sonuçlarından birisi, %10’luk baraj sorunu yaşayan siyasal partilerin, baraj kaldırılmamasına ya da indirilmemesine rağmen, baraj sorunu yaşamamalarının sağlanmasıdır. Baraj sorunu yaşayan parti, baraj sorunu yaşamayan partiyle ittifak yaparak seçime girdiğinde, baraj sorunundan tümüyle kurtulmaktadır. Örneğin ülke genelinde %1 oy alan bir parti %30 oy alan bir partiyle ittifak yaptığında, ikisi birlikte %10 sınırını aşmış sayılmaktadır. Böyle bir ittifakta, ittifak toplamının %10’ u aşmış olması yeterlidir; yapılan düzenlemeyle ittifakı oluşturan partiler için baraj hesabı yapmaya gerek olmayacaktır. Dolayısıyla bu tür bir ittifak %10 sınırına yaklaşan ancak bu sınırı aşmama ihtimali olan partiler için yaşamsal önemdedir.
  • Teklifle ittifaka girecek parti sayısına bir sınırlama getirilmemiştir. Dolayısıyla barajı aşan partiler, baraj sorunu yaşayan çok sayıda partinin barajı aşmalarını sağlayabilirler.
  • Baraj sorunu olmayan partilerin baraj sorunu yaşayan partilerle ittifak yapmaları sadece baraj sorunu yaşayan partilerin yararına değildir. Barajın aşılmasını sağlayan partiler, daha küçük partilerle ittifak kurduklarında da ciddi yarar sağlamaktadırlar. Çünkü örneğin ülke genelinde %1-2 gibi oy alan bir partinin oyları muhtemelen milletvekili çıkarmaya yetmeyecek ve bu oylar baraj sorunu olmayan partinin oy hanesine yazılacaktır. Daha az baraj sorunu yaşayan partiler de büyük partinin oy hanesine oy yazılmasını sağlayacaklardır.
  • Teklife göre ittifak yapan siyasi partiler, oy pusulasında yan yana yer alırlar. Bu durumda ittifak yapan siyasi partilerin sütunlarının üzerinde; kısa kenarı iki santimetre, uzun kenarı bu partilerin sütunlarının genişliği ile sütunlarının aralığı toplamı kadar olan, dikdörtgen şeklinde ittifak unvanının yer alacağı ortak bir bölüm bulunur. İttifakın unvanı yoksa, ittifak unvanı bölümüne yalnız “İTTİFAK” ibaresi yazılır. İttifak yapan partiler örneğin “DEMOKRASİ İTTİFAKI” gibi bir ad altında birleşebilirler.
  • Aynı seçimde birden fazla ittifak varsa, ya ittifakın özel adı yazılır ya da ittifak 1, ittifak 2 gibi numaralarla anılırlar.
  • İttifaka oy veren seçmen birden fazla seçeneğe sahiptir. Söz konusu seçmen ittifaktaki A partisine oy verme ve oyunu bu partinin hanesine yazdırma imkanına sahiptir. Aynı seçmen ittifakın kendisine oy verme şansına sahiptir. Bu durumda oyu ittifak yapan partiler arasında dağılmış olur.
  • İttifakın en büyük riski bu noktada ortaya çıkar: İttifak yapılan partiyle aynı kulvarda yer almak istemeyen seçmen, ittifak nedeniyle ittifaka da, kendi partisine de oy vermek istemeyebilir. Bu risk iki durumda büyür. İlk olarak eğer ittifak yapan partiler arasında derin ideolojik- kültürel vb. farklar varsa, seçmen bu yakınlaşmayı benimsemeyerek ya oy vermeme ya da başka partiye oy verme yolunu seçebilir. İkinci olarak ittifaktan hoşlanmayan seçmenin gidebileceği bir alternatif parti varsa ittifak, ittifaka giren partiler açısından bir kayba neden olabilir. Bu nedenle birbirine yakınlık duyan ve seçmen tabanı yakın olan siyasal partilerin ittifakı daha büyük kazançla sonuçlanır.
  • İttifakın bir başka riski, seçim pusulasını karmaşık hale getirmesi ve seçmenin gerçek tercihini pusulaya yansıtamama olasılığının artmasıdır. Kanun teklifi bu sorunu çözerek riski neredeyse tümüyle ortadan kaldırmıştır. Bu sorun, Kanunda ittifak alanı tanımlaması yapılarak çözülmüştür. Düzenlemeye göre ittifak unvanı bölümü ile aralarındaki boşluk dahil ittifak yapan siyasi partilerin sütunlarının tamamı ittifak alanıdır. EVET mührü ister ittifaka girmiş bir siyasi partiye ayrılan alana basılsın, ister hem bir siyasi partiye ayrılan alana hem de ittifak unvanı bölümüne, ister İttifak unvanı bölümüne taşacak şekilde, bir siyasi partiye ayrılan alana basılsın, bu oy geçerli sayılır ve söz konusu partiye yazılır. Mühür ittifak alanının herhangi bir yerine basılmışsa da geçerli kabul edilir. Özetle ittifak alanı içine basılan her mühür, ittifaktaki partilerden birine ya da ittifaka gider. Dolayısıyla seçmenin, ittifakın pusuladaki yerini bulmuş olması, oyun adrese gitmesi için yeterli olacaktır.
  • Bu bağlamda geçen seçimdeki mühürsüz oylarla ilgili tartışmanın bir daha yaşanmaması için mühürsüz zarflarla ve üzeri işaretli zarflarla kullanılan oyların geçerli sayılacağı öngörülmüştür.
  • İttifaka verilen oyların ittifaka giren partilere yansıtılmasına ilişkin hesaplama karmaşık gibi görünmesine rağmen son derece basittir. Bir örnekle açıklamak anlaşılmayı kolaylaştırabilir. Hayali “DEMOKRASİ İTTİFAKI”na iki partinin girdiği varsayılsın: Bu ittifak alanına 130.000 mühür basıldığı varsayılsın. Bunlardan 75.000 oy A Partisine ve 25.000 oy B partisine gitsin. Geriye kalan 30.000 oy ittifak alanına basılsın. Bu durumda ittifak yapan partiler ayrı ayrı 75.000 ve 25.000; toplamda 100.000 oy almış olacaklardır. Öncelikle bu oylar partilerin hanesine yazılacaktır. Daha sonra bu sayılara ittifaktan gelen oylar eklenecektir. İttifaktan gelecek oyların hesabı ise kolayca hesaplanacak katsayıya göre belirlenecektir. A partisi için katsayı 75.000/100.000= 0, 75 ve B partisi için katsayı 25.000/100.000=0,25’tir. Bunun anlamı A partisinin ittifaktan gelen oyların %75’ini ve B partisinin bu oyların %25’ini alacağıdır. Bu durumda A partisi ittifaktan 0, 75X30.000= 22.500 ve B partisi ittifaktan 0,25X30.000= 7.500 oy alacaktır. A partisinin toplam oyu 75.000+22.500=97.500 ve B partisinin oyu 25.000+7.500= 32.500 olacaktır. Dikkat edilirse iki partinin toplam oyu 130.000’dir.
  • Bu oyların milletvekillerine dönüştürülmesi son derece kolaydır. Geçen dönemden tek fark, ittifak yapılmış olması durumunda hesaplamalara ittifaka katılan partilerin ayrı ayrı değil bir bütün olarak dahil edilmeleridir. Yukarıdaki örnek sürdürülecek olursa, artık eski seçimde olduğu gibi A partisi 75.000 ve B partisi 25.000 oy üzerinden hesaplamalara katılmayacaktır. İttifak, tek bir partiymiş gibi 130.000 oyla hesaplara dahil edilecektir. Bu rakamların geçerli olması halinde bir milletvekili seçilebilmek için ortalama 30.000 oya ihtiyaç olduğunu düşünelim. Bu durumda eski düzenlemelere göre A partisi sadece 2 milletvekili çıkarabilirken ve B partisi hiç milletvekili çıkaramazken, teklifteki düzenlemeden sonra, A ve B partilerinden oluşan ittifak 4 milletvekili çıkaracaktır. Bu 4 milletvekilliğinden 3 ü 97.500 oy alan A partisine ve 1’i 32.500 oy alan B partisine gidecektir. Başka bir anlatımla eski sistemde 2 milletvekili çıkaran parti bir milletvekili daha kazanacak ve eski sistemde hiç milletvekili çıkaramayan parti bir milletvekili çıkaracaktır. İttifaka giren her iki parti de milletvekili sayısını artırmış olacaklardır.
  • Hiç kuşkusuz yukarıdaki rakamlar hayali rakamlardır ve partiler her zaman bu kadar yüksek kazançlar elde etmeyebilirler. Hatta yukarıda belirtildiği gibi seçmen tabanının uyuşmaz olması halinde, ittifak oy kaybına yol açabilir. Öte yandan ittifak durumunda, ittifaka giden oyların bir kısmının ittifak olmasaydı, ittifaka giren partilere gideceği kesindir. Ancak seçmen tabanındaki uyuşmazlık bir kenara bırakılırsa, ittifakın partilerin belli bölgelerde burun farkıyla kaçırdıkları milletvekillerinin artık kolaylıkla kazanılmasına yol açacağı kesindir. İttifaka giren partiler, kaybettikleri artık oylarını birleştirmek suretiyle bu artık oyları milletvekilliğine dönüştürme imkanına kavuşmuş olmaktadırlar.
  • Siyasal partiler ittifak kurarken doğal olarak ittifaktan yarar sağlamayı ve en azından zarar görmemeyi umacaklardır. Bu yüzden de siyasal partilerin ittifaktan bekledikleri yararı sağlamayacakları anlamaları halinde, ittifaktan vazgeçmeleri sözkonusu olabilecektir. Teklif bu durumu dikkate alarak ittifaktan vazgeçme konusunu düzenlemiştir. Ancak buna bir zaman sınırı koymuştur. Yapılan düzenlemelere göre İttifak yaparak seçime katılma kararı alan siyasi partiler, seçimin başlangıç tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde, genel başkanların imzalarını ihtiva eden ittifak protokolünü Yüksek Seçim Kuruluna teslim etmek zorundadırlar. Ancak aday listelerinin teslim edilmesi için belirlenen tarihten iki gün öncesine kadar, aynı usulle ittifak protokolünde değişiklik yapılabilmektedir. Yine siyasi partiler, aday listelerinin teslim edilmesi için belirlenen tarihten üç gün öncesine kadar, Yüksek Seçim Kuruluna bildirimde bulunmak suretiyle ittifaktan vazgeçebileceklerdir. Ancak eğer ittifakta ikiden fazla parti varsa, partilerden birinin ittifaktan çekilmesi, diğer partiler arasındaki ittifakın bozulmasına neden olmaz.

Teklifin seçim ittifakı dışında getirdiği yeni düzenlemeler de bulunmaktadır. Bu düzenlemeler de şöyle özetlenebilir:

 

  • Aynı binada oturan seçmenlerin, hane bütünlüklerinin korunması ve aynı seçim bölgesinde kalmaları şartıyla, farklı sandık bölgelerine kaydedilmesi olanaklı kılınmaktadır. Gerekçede bu düzenlemenin seçimin serbestliği ve gizli oy ilkesi olduğu belirtilmektedir.
  • Seçim güvenliğini sağlamak amacıyla YSK’ya sandık bölgesi seçmen sayısını belirleme, sandıkların en yakın seçim bölgelerine taşıtma, sandık  ve seçim bölgelerini birleştirme, seçmen listelerini karma şekilde düzenleme gibi yetkiler verilmektedir.
  • Sandığın konulduğu bina, yapı ve eklentilerinde hiç kimsenin, başkalarının görebileceği şekilde bir siyasi parti veya adaya ait rozet, amblem veya benzeri işaretler ya da propaganda amaçlı yayınlar taşıyamayacağı; yazılı, sözlü veya görüntülü propaganda yapamayacağı kural haline getirilmekte ve bunun yaptırımı belirlenmektedir.
  • Sandık güvenliğini sağlamak amacıyla kolluk güçlerinin sandık başına gelmelerine, kolluk güçlerinin seçmenler tarafından doğrudan çağrılabilmelerine, kolluk güçleri dışında silah taşıyan kişilerin sandığın bulunduğu bina ve eklentilerine giremeyeceklerine ilişkin kurallar getirilmektedir.
  • YSK’ya hastalığı veya engeli sebebiyle yatağa bağımlı olan seçmenlerin oy kullanmalarını sağlamak için seyyar sandık kurulu kurma yetkisi verilmektedir.
  • Sandık kurulu başkanları ile sandık kurulu asıl ve yedek üyelerinin kamu görevlileri arasından belirlenmesi zorunlu hale getirilmektedir.
  • Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin yasal boşluklar giderilmektedir. Birlikte yapılan Cumhurbaşkanı ve milletvekili seçimlerinde, oy pusulalarının aynı zarfa konulması öngörülmektedir. Bu tür seçimlerde önce Cumhurbaşkanı seçimine ait oy pusulalarının sayım ve dökümünün yapılacağı öngörülmektedir.
  • Oy pusulalarını tasnifine ilişkin kurallar belirlenmektedir.
  • Belediye başkanlığı, belediye meclisi üyeliği, il genel meclisi üyeliği ve muhtarlık seçimlerinde oy pusulaları aynı zarfa konulması öngörülmüştür.
  • Askerlik çağına gelmemiş olanlar ile askerlik hizmeti ertelenmiş olanların milletvekili, belediye başkanı, il genel meclisi üyesi, muhtar ve ihtiyar meclisi veya heyeti üyesi seçilebilmelerine olanak tanınmaktadır.
  • Mahalli idare organları seçimlerinde seçilme yaşı, milletvekili seçilme yaşına paralel olarak, on sekiz olarak düzenlenmektedir.
  • Milletvekili genel veya ara seçiminden önceki veya sonraki bir yıl içinde yapılması gereken mahalli idareler organlarına veya bu organların üyelerine ilişkin genel veya ara seçimlerin milletvekili genel veya ara seçimleri ile birlikte yapılmasını öngören hüküm yürürlükten kaldırılmaktadır.

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.