mecliste.org'dan

Dilekçe komisyonu nasıl çalışır?

mecliste.org
8 ŞUBAT 2019
mecliste.org'dan

Geçtiğimiz günlerde Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu’nun Dilekçe Komisyonuna yapılan başvurulara dair verdiği yazılı soru önergesine, İstanbul Milletvekili ve Dilekçe Komisyonu Başkanı Mihrimah Belma Satır cevap verdi. Buna göre; 27. Dönem’de (15.01.2019 itibariyle), Komisyona yapılan toplam başvuru sayısı 5531, milletvekillerinden gelen başvuru sayısı ise 65 oldu. Dilekçe Komisyonu vatandaşların taleplerini doğrudan iletebilecekleri TBMM organı olması itibariyle denetim açısından kritik öneme sahip. Dilekçe Komisyonu’nun nasıl çalıştığını, işlevlerini ve vatandaşların talplerini hangi kriterlere göre değerlendirdiğini sizin için hazırladık.

  • Dilekçe Komisyonu, Anayasanın 74. maddesi, 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun ve TBMM İçtüzüğüne göre faaliyetlerini yürüten,vatandaşların TBMM’ye doğrudan başvurabilmelerine, talep ve şikayetlerini iletmelerine ve idarenin işlemlerinin denetlenmesine imkan veren Meclis Komisyonudur. Komisyonun kararları bağlayıcı olmamakla birlikte, bu kararlarla Meclis iradesinin yansıtılmasını, bu iradeye bağlı olarak kamuoyu ve basın denetimin devreye girmesi Komisyon kararlarının önemini ve etkinliğini arttırmaktadır.
  • Meclis organları, Komisyon eliyle hazırlanan istatistiki veriler ile vatandaşların talepleri ve ülke ihtiyaçları tespit edilebilme imkanı bulur.
  • Dilekçe Komisyonunun diğer bir işlevi de Meclisin diğer siyasi denetim yollarını devreye sokabilmesidir. Örneğin, Dilekçe Komisyonu’na fazla sayıda gelen dilekçeler sonucunda, 2018 yılı Kasım ayında “Obezite tedavi yöntemlerinden cerrahi uygulamalarda ‘malpraktis’ iddialarının araştırılması ve alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi” konulu ve AKP, CHP, MHP ve HDP’li 5 üyeden oluşan bir komisyon kurulmuştur.
  • Dilekçe Komisyonu çalışmaları bazı yönleriyle Meclis Araştırmasından üstündür. Meclis Araştırması Komisyonu kurulmak suretiyle incelenmek istenilen bazı konuların, Dilekçe Komisyonu aracılığıyla incelenmesi usul ekonomisi ve parlamentonun daha hızlı araştırma yapabilmesi bakımından daha yerindedir. Çünkü Dilekçe Komisyonu devamlı çalışan ve altyapısı hazır bir ihtisas komisyonudur ve bir konunun Komisyonun gündemine alınabilmesi için Genel Kurulda özel bir görüşme açmaya ve Genel Kuruldan karar çıkartmaya ihtiyaç bulunmamaktadır.
  • İçtüzüğün 119 ve 120’nci maddelerine göre Komisyon, aldığı kararların idare makamları tarafından gözetilip gözetilmediğini denetlemekte ve araştırmaktadır. Bu durum Meclis araştırmasında yapılamayan bir denetim olarak ortaya çıkmakta ve yapılan denetimi de güçlendirmektedir.
  • Ayrıca, vatandaşlar Dilekçe Komisyonuna doğrudan başvuru yapabilirler. Bu başvuru internet ortamında yapılabildiği gibi kriterlere uygun yazılacak dilekçe ile yazılı olarak da yapılabilmektedir.
  • Dilekçe Komisyonunun çalışmaları, TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonundan (İHİK) çalışma usulü ve işlevi bakımından ayrıldıkları durumlar vardır. İHİK, dünyada ve ülkemizde insan haklarına saygı ve bu konudaki gelişmeleri izlemek suretiyle uygulamaların bu gelişmelere uyumunu sağlamak üzere kendi kararıyla hareket eden bir inceleme, araştırma komisyonudur. Dilekçe Komisyonu ise gelen talep ve şikâyetlere bağlı olarak (insan hakkı ihlalini oluştursun veya oluşturmasın) idari işlemlerin yerindeliğini ve hukukiliğini denetlemekte, değerlendirmeleri doğrultusunda aldığı somut kararlarla kanunların doğru uygulanmasını gözetmektedir. Başka bir ifadeyle insan haklarına saygı ilkesi, komisyonun denetimlerinde kullandığı ilkelerden sadece birisini teşkil etmektedir.
  • TBMM’nin dilekçeler hakkındaki inceleme ve karar alma usulü üç aşamalı olarak düzenlenmiştir. Sırasıyla bunlar, ilk inceleme aşaması (Başkanlık Divanı incelemesi), Komisyon İncelemesi aşaması ve Meclis Genel Kurulu incelemesi aşamasıdır. Dilekçelerin incelenmesinde bu şekilde kademeli bir sistem öngörmesinin nedeni; Meclis Genel Kurulunun gündemine alınacak konularda seçici davranılması ve dilekçe konularının belli olgunluğu ve önemi haiz olmasının arzulanmasından kaynaklanmaktadır.
  • İçtüzüğe göre, Dilekçe Komisyonu Başkanlık Divanının; belli bir konusu olmayan, yeni bir kanunu veya bir kanun değişikliğini gerektiren, yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olan, haklarında bu merciler tarafından verilmiş bir karar bulunan veya çözümü salt yargı organlarının kararına bağlı bulunan, yetkili idarî makamlarca verilen kesin cevap suretini içermeyen, yani idari başvuru yollarının tüketilmediği, kanunun dilekçede bulunmasını zorunlu gördüğü şartlardan herhangi birini taşımayan dilekçelerin Komisyonda görüşülmemesi yönünde karar verir.

 

27. Dönem (15.01.2019 itibariyle), Komisyona yapılan toplam başvuru sayısı 5531, milletvekillerinden gelen başvuru sayısı ise 65’tir. Başvuruların konularına göre; 1. Kişisel talepler, 2. Adalet ve güvenlik ve 3. Personel İşlemlerini içerdiği açıklandı. Buna göre Başkanlık Divanı Kararı ile hakkında karar verilen dilekçe sayısı 3.967’dir.
Ayrıca, 27. Dönemde Dilekçe Komisyon Başkanlık Divanı yaptığı toplam 20 toplantıda 2200 karar almış, 2 Alt Komisyon kurulmuş ve 1 yerinde inceleme gerçekleşmiştir.

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.