mecliste.org'dan

Sınır ötesi operasyonlarda yetki merci: Meclis

mecliste.org
25 OCAK 2018
mecliste.org'dan

Suriye’nin kuzeybatısında Afrin bölgesine, Türk Silahlı Kuvvetleri 20 Ocak 2018’de “Zeytin Dalı Harekatı” ile operasyon düzenledi. Harekatın, Türkiye’nin uluslararası hukuktan kaynaklanan hakları, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin terörle mücadeleye yönelik kararlarına ve Birleşmiş Milletler sözleşmesinin 51. Maddesindeki Meşru Müdafaa Hakkı çerçevesinde olduğu kamuoyuna duyuruldu. Söz konusu sınır ötesi operasyonun kanuni temellerini ve bu operasyonların Meclis ayağını sizin için hazırladık.

 

Ülke dışına yapılacak askeri harekatların veya Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK)’nın katılacağı sınır ötesi operasyonlar için Bakanlar Kurulu’nca imzalanan tezkerenin Başbakanlık tarafından Meclis’e gönderilmesi gerekir. TBMM Başkanlığına sunulan tezkereler, Meclis Genel Kurulunda görüşülüp oylanır ve yapılan oylama sonucunda karar olumlu ise hükümete sınır ötesi operasyon yetkisi izni verilir. Bu kararlar, Meclis kararı niteliğindedir. Bu kararların niteliği Anayasa ile belirlenmiş, sınırları da yine Anayasa ve Meclis İç Tüzüğü ile çizilmiştir.

 

Savaş hali ilânı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verme
MADDE 92. – Milletlerarası hukukun meşrû saydığı hallerde savaş hali ilânına ve Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına izin verme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir.

 

Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde veya ara vermede iken ülkenin ani bir silahlı saldırıya uğraması ve bu sebeple silahlı kuvvet kullanılmasına derhal karar verilmesinin kaçınılmaz olması halinde Cumhurbaşkanı da, Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verebilir.

 
Anayasa’nın “Savaş hali ilanı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verme”başlıklı 92’nci maddesine göre; milletlerarası hukukun meşru saydığı hallerde savaş hali ilanına ve Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası antlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına izin verme yetkisi Meclis’tedir.

 
Meclis İç Tüzüğü’ne göre; Savaş Hali İlanı ve Silahlı Kuvvetlerle İlgili Kararlar başlığında, savaş hali ilanı Madde 129 ve 130 ile düzenlenmiştir. İç Tüzük 129. Maddesine göre,  “ yabancı bir devlete karşı veyahut belli bir devleti hedef tutmayıp Türkiye için savaş hukukunun yürürlüğe girmesini gerektiren hallerde savaş hali ilanına, Bakanlar Kurulunun istemi üzerine, Türkiye Büyük Millet Meclisince karar verilir. Bu kararı Cumhurbaşkanı uygular” denilmiştir. Madde 130 ise Anayasa’nın 92. Maddesini referans vererek, “Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına belli bir süre için, Bakanlar Kurulunun istemi üzerine, Türkiye Büyük Millet Meclisince izin verilir. Bu kararı Cumhurbaşkanı uygular” ifadesi ile sınır ötesi operasyonlar ile ilgili düzenlemelerde Meclis’in yetkisini işaret eder.

 
Anayasa’nın ve İçtüzük’ün ilgili düzenlemelerinde göre, Meclis kararı ve izni olmadan ülkeye yabancı asker kabul edilmesi veya ülke dışına asker gönderilmesi mümkün değildir. Hatta TBMM İçtüzüğü, asker göndermenin belli bir süre için olabileceğini de hüküm altına almıştır.

 
Mevcut yasal düzenlemeler ve Anayasa hükümleri göz önüne alındığında,silahlı harekâtın uluslararası hukuka, bu bağlamda BM Sözleşmesi ve diğer uluslararası düzenlemelere, Anayasa ve ilgili yasa hükümlerine uygun olması gerekmektedir. Ancak, tezkere Meclis’ten geçtikten sonra, TSK’nin kullanılmasında son söz ve takdir yetkisi hükümete aittir. Meclis’ten onay alamayan hükümet, sınır ötesi operasyon kararı veremez.

 

Meclis, 1 Mart 2003’te sınır ötesi operasyon yetkisini hükümete vermemişti. Mecliste yapılan oylamada 250 ret, 264 kabul, 19 çekimser oy kullanılmıştır. Anayasa’nın 96. maddesinde öngörülen 267 salt çoğunluğa ulaşılamamış ve sınır ötesi operasyon izni Meclis’ten çıkmamıştır. 1 Mart tezkeresi, ABD’nin Irak’a düzenlediği askeri operasyon için hükümet tarafından 25 Şubat 2003’te TBMM’ye sunulup genel kurulda reddedilen ve tam adı “Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yabancı ülkelere gönderilmesi ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunması için Hükümet’e yetki verilmesine ilişkin başbakanlık tezkeresi” olan tezkeredir.

 

Hükümet “Zeytin Dalı Harekatı” ile ilgili Meclisi bilgilendirecek

 

Milli Savunma Bakanı Nurettin Canikli, 30 Ocak Salı günü Zeytin Dalı Harekatı konusunda Meclis Genel Kurulu’nu bilgilendireceklerini açıkladı. AK Parti Grup Başkanvekili Bülent Turan ise, “”Meclisimizin açıldığı ilk gün salı günü, ilk gündemde, hükümet adına bir bakanımız Zeytin Dalı Harekatı ile ilgili Meclisimizi, milletimizi bilgilendirecektir” dedi.
Muhalefet partilerinin grup sözcüleri Afrin harekatı ile ilgili açıklamalarda bulundu.
CHP Grup Başkanvekili Engin Altay yaptığı açıklamada, “Askeri olarak ne kadar üstün olursanız olun, yapacağınız stratejik hatalar Türkiye’yi bölgede ofsayta düşürebilir. Hükümetin bu konuda muhalefet partileriyle iş birliği içinde olmasının, bu operasyonun başarılı olması bakımından hayati önemi var” dedi.
MHP Grup Başkanvekili Erkan Akçay, Mecliste düzenlediği basın toplantısında, Zeytin Dalı Harekatı’na karşı bazı malum isimlerin harekete geçtiğini ve algı operasyonu yapmaya çalıştıklarını ifade etti.

 

HDP Grup Başkanvekili Ahmet Yıldırım ise, “Siyasi iktidar, kendi iktidarını sürdürmek için ülkeyi ateşe atma oyununa, kumarına girmiştir. Sadece kendisi de girse umursamayız ama bu ülkenin yoksul halklarının canı üzerinden girmiştir bu oyuna” dedi.

 

“Zeytin Dalı Harekatı”, Meclis’ten 23 Eylül’de geçen tezkerenin döneminde yapılıyor

 

25 Eylül’de Irak’ta Bölgesel Kürt Yönetimi’nin yapacağı referandum üzerine, Irak ve Suriye’ye sınır ötesi operasyon için hükümete verilen yetkinin bir yıl daha uzatılmasına ilişkin Başbakanlık tezkeresi TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilmişti. AKP, CHP, MHP tezkereye destek verirken HDP ise ret oyu vermişti.

 

Mecliste oylanan tezkerenin tam metni şöyledir:

“Türkiye’nin milli güvenliğine yönelik ayrılıkçı hareketler, terör tehdidi ve her türlü güvenlik riskine karşı uluslararası hukuk çerçevesinde gerekli her türlü tedbiri almak, Irak ve Suriye’deki tüm terör örgütlerinden ülkemize bundan sonra da yönelebilecek saldırıları bertaraf etmek ve kitlesel göç gibi diğer muhtemel risklere karşı milli güvenliğimizin idame ettirilmesini sağlamak, Türkiye’nin güney kara sınırlarına mücavir bölgelerde yaşanan ve hiçbir meşruiyeti olmayan tek taraflı bölücü girişimler ve bunlarla ilgili olabilecek gelişmeler istikametinde Türkiye’ nin menfaatlerini etkili bir şekilde korumak ve kollamak, gelişmelerin seyrine göre ileride telafisi güç bir durumla karşılaşmamak için süratli ve dinamik bir politika izlenmesine yardımcı olmak üzere hudut, şümul, miktar ve zamanı hükümetçe takdir ve tayin olunacak şekilde, Türk Silahlı Kuvvetlerinin gerektiği takdirde sınır ötesi harekat ve müdahalede bulunmak üzere yabancı ülkelere gönderilmesi ve aynı amaçlara matuf olmak üzere yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de Bulunması, bu kuvvetlerin hükümetin belirleyeceği esaslara göre kullanılması ile risk ve tehditlerin giderilebilmesi için her türlü tedbirin alınması ve bunlara imkan sağlayacak düzenlemelerin hükümet tarafından belirlenecek esaslara göre yapılması için 02.10.2014 Tarihli ve 1071 Sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararı ile hükümete verilen ve son Olarak 01.10.2016 Tarihli ve 1128 Sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararı ile 30.10.2017 tarihine kadar uzatılan izin süresinin 30.10.2017 tarihinden itibaren bir yıl uzatılmasına Daire Başbakanlık Tezkeresi (3/1185) (Başkanlığa geliş tarihi: 22.09.2017)”

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.