mecliste.org'dan

Siyasi parti ittifakını nasıl tanımlarız? Yasal olarak nasıl düzenlenmiştir?

mecliste.org
18 OCAK 2018
mecliste.org'dan

16 Nisan 2017 tarihinde yapılan Anayasa değişikliği referandumu öncesinde ve referandum kampanyası sürecinde AK Parti ve MHP birlikte hareket etti. Anayasa değişikliği sonrasında uyum yasaları için ve 2019 seçimlerinde iki partinin birlikte hareket edeceğinin sık sık dile getirilmesi kamuoyundaki ittifak tartışmalarını yoğunlaştırdı. AK Parti ve MHP’lilerden oluşan ittifak komisyonu ilk olarak 18 Ocak 2018, Perşembe günü Meclis’te toplanacak. Toplantı öncesinde siyasi ittifak kavramını inceliyoruz.

 

Siyasi ittifak veya partiler arası ittifak nedir?

 

Siyasi parti ittifakı kavramını, siyasi partilerin iş birliği yapması, birlikte hareket etmesi olarak açıklayabiliriz. Siyasi Partiler Kanunu, 90. Maddesine göre resmi olarak partiler başka bir partiyi destekleyemiyor. Partilerin ittifakının yasal olarak bir temeli bulunmamakla birlikte, mecliste temsil imkanı bulabilmek için siyasi partiler ittifaklar ile seçimlere giriyor. Türkiye’de siyasi parti ittifakları, partilerin belli bir adayı işaret etmesi ya da adayların başka partinin listesinden seçime girmesi şeklinde oluyor.

 

Madde 90 – Siyasi partilerin tüzük, program ve faaliyetleri Anayasa ve bu Kanun hükümlerine aykırı olamaz. Siyasi partiler, tüzük ve programları dışında faaliyette bulunamayacakları gibi seçimlerde başka bir partiyi destekleme kararı da alamazlar.

 

Partilerin bir diğer ittifak kurma sebebi de siyasetin finansmanı ile ilgili. Türkiye’de yürürlükte olan yasal düzenlemeye göre, son milletvekili seçimlerinde yüzde 10’u aşmış siyasi partiler ve genel seçimlerde yüzde 7’den fazla oy alan, ancak TBMM’de temsil edilemeyen siyasi partiler devlet yardımından faydalanıyor. Bu sebeple, oy oranı düşük olan partiler hazine yardımından faydalanamıyor, seçim barajı nedeniyle mecliste temsil imkanı da bulamıyor. Bu sebeple, siyasi parti ittifaklarına bakarken siyasetin finansmanı meselesi de dikkate alınmalı, partilerin hangi nedenler ile ittifak kurdukları açıklıkla ortaya konmalı.

 

Siyasi parti ittifakı kavramı, Anayasa değişikliği ile tekrar gündeme gelmeden önce siyasi literatürümüzde nasıl yer buluyordu?

 

Türkiye siyasetinde seçim ittifaklarının en bilinenleri 1991 genel seçimleri öncesinde yapılan ittifaklardır. Bu ittifaklar kurulurken mecliste temsil edilme kriteri belirleyici olmuştur. 20 Ekim 1991 seçimlerine az süre kala Alparslan Türkeş liderliğindeki Milliyetçi Çalışma Partisi (daha sonra MHP adını alıyor), Aykut Edibali’nin lideri olduğu Islahatçı Demokrasi Partisi (IDP) ile birlikte, Necmettin Erbakan liderliğindeki Refah Partisi (RP) listelerinden seçimlere katılma kararı aldı. Bu ittifak nedeniyle MHP, RP listesinden seçime girdiği için Hazine yardımı alamamıştı.

 

1991 yılı genel seçimlerindeki bir diğer önemli ittifakta Halkın Emek Parti (HEP) milletvekillerinin, Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) listelerinden seçimlere girmesi olarak gerçekleşmiştir. Bu ittifak ile Güneydoğu illerinde SHP adayları HEP tarafından belirlendi. Buna ek olarak, İstanbul ve İzmir’de de HEP’li adaylara yer ayrılarak seçime gidildi. SHP listesinden seçime giren HEP’li milletvekilleri yüzde 10 barajına takılmadan mecliste temsil imkanı buldular.

 

Seçim ittifakı tartışmaları nasıl başladı?

 

AK Parti ve MHP, Anayasa değişikliği maddeleri Meclis’ten geçirilirken birlikte hareket etmişlerdi, referandum sürecinde de bu ortaklık devam etti.

 

MHP, 2019 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday çıkarmayacaklarını ve  Recep Tayyip Erdoğan’ı destekleyeceğini açıkladı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile MHP lideri Devlet Bahçeli geçtiğimiz günlerde bir görüşme gerçekleştirdi. Bu görüşmenin ardından ittifak çalışmaları için oluşturulacak komisyonda MHP adına yer alacak milletvekilleri belirlendi. MHP’nin ittifak komisyonundaki milletvekilleri; MHP Afyon Milletvekili Mehmet Parsak, Konya Milletvekili Mustafa Kalaycı ve İstanbul Milletvekili Faruk Aksu olacak.

 

AK Parti Sözcüsü Mahir Ünal, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın milletvekilleri ile toplantısının ardından yaptığı açıklamada, iki partiden oluşturulacak komisyon için, “AK Parti uyum yasaları çerçevesinde ittifak konusunu çalışmaktadır. Başlangıç olarak AK Parti ve MHP’nin bu çalışmayı sürdürmek için 3’er kişiden oluşacak bir komisyon kurulması düşünülmektedir” dedi. Komisyonda yer alacak AK Partililer ise Anayasa Komisyonu Başkanı Mustafa Şentop, Adalet Bakanı Abdülhamit Gül ve AK Parti sözcüsü Mahir Ünal olarak açıklandı.

 

MHP, seçim ittifakının yasal güvence altında olmasını talep ediyor

 

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin ittifakların oy pusulasında görülmesi önerisine göre, partiler tüzel kişiliklerini korurken, hangi partinin kiminle ittifak yaptığı pusulada net şekilde görülecek. Bahçeli ittifak ile ilgili kanunları da işaret ederek, “Seçim yasalarında bir değişiklik yapılacaksa, nasıl ki referandum sırasında bazı partiler bir araya gelip ‘Hayır’, bazıları da bir araya gelip ‘Evet’ blokunu oluşturdu, bunun önümüzdeki günlerde seçimlere de yansıması ihtimalini dikkate alacaksak o zaman ne yapmamız gerekiyor? İttifakı yasal hale getirmemiz lazım” dedi.

Ancak, AK Parti kanadında bu konuda belirlenmiş bir tavır yok. Bugün, Mecliste gerçekleşecek iki partinin bir araya geldiği komisyon toplantısından sonra siyasi ittifakın çerçevesi ve atılacak adımlar açıklık kazanacak.

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.