mecliste.org KÜTÜPHANE

Yasa yapmak: Kavramlar ve temel aktörler

mecliste.org
27 EYLÜL 2016
YASAMA

YASA YAPMAK

 

1- Neden yeni yasalara ihtiyacımız var?

Yeni yasalar

TBMM’nin asli görevlerinden bir tanesi de yasa yapmaktır. Yeni bir yasa ihtiyacını ortaya çıkaran durumlar henüz yasa ile tanımlanmamış bir alana dair gereksinim, eski bir yasayı güncelleme ya da değiştirme ihtiyacı, varolan bir kanunu daha anlaşılır hale getirmek ya da acil gelişmeleri yasal bir düzenleme çerçevesine oturtmak olabilir. Yani her bir yasa bir ihtiyacımızı ya da talebimizi karşılamak üzere hazırlanır.

 

Yasa öneri ve değişikliklerinde hangi aşamalarda kimlerin fikir ve önerileri alınır?

Bir yasa önerisi hazırlanırken konuyla ilgili uzmanların, sivil toplum kuruluşlarının görüşleri alınabilir. Ayrıca hazırlanan yasa önerisinin uluslararası anlaşmalara ve Anayasa’ya uygunluğu önemlidir. Hiçbir yasa Anayasa’ya aykırı olamaz.

 

Uluslararası andlaşmalar ve yasalar

Anayasa’nın 90’ıncı maddesine göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.” Bu nedenle hazırlanan kanun önerisi Anayasaya ve o alanda kabul edilmiş bir anlaşmaya açıkça aykırı düşmememelidir.

2- Bir tasarı ya da teklif nasıl kanun olur?

Sürecin başlaması

Yasa yapım sürecinin başlaması için bir önerinin hazırlanması gerekir. Bakanlar Kurulu tarafından sunulan önerilere “Kanun Tasarısı”, milletvekilleri tarafından sunulan önerilere “Kanun Teklifi” denir. Yurttaşlar ya da sivil toplum kuruluşları yasa öneremezler. Ancak kanun tasarı ya da teklifinin hazırlanmasına katkıda, öneride bulunmak isteyen STK ve kişiler http://www.mevzuat.gov.tr adresinden “Yönetmelikler” başlığı altında bir kanunun nasıl hazırlanacağını anlatan “Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik”e ulaşarak önerilerde bulunurken nelere dikkat etmeleri gerektiğini öğrenebilirler.

 

Komisyonlarda görüşme

Komisyonlar kanun yapım sürecinin mutfağıdır. Yasa tasarısı ya da teklifi önce Genel Evrak ve Arşiv Genel Müdürlüğü ve ardından Genel Sekreterlik Kanunlar ve Kararlar Genel Müdürlüğü’ne gittikten sonra ilgili komisyona havale edilir. Komisyonlar inceleme ve araştırma gerektiren konularda alt komisyonlar kurabilirler. Komisyona havale edilen tasarı ve tekliflerin en çok 45 gün içinde esas komisyonlar tarafından sonuçlandırılması gerekir. Komisyonlara gönderilen tasarı ve teklifler bir rapora bağlanarak Genel Kurul’a gönderilir.

 

Genel Kurul gündemine alınma ve görüşülme

Basılmış bir komisyon raporunun Genel Kurul gündemine alınması için dağıtılmasının üzerinden 48 saat geçmesi gerekir. Bir komisyon raporunun Genel Kurul gündemine alınması onun hemen görüşüleceği anlamına gelmez. Genel Kurul’da bir komisyon raporunun görüşmelerine başlayabilmek için hükümeti temsilen bir bakanın ve esas komisyonu temsilen komisyon başkanının veya yetkili bir komisyon üyesinin Genel Kurul’da hazır bulunması gerekir.

 

Kanunlaşma

Bir kanun TBMM tarafından sonra kabul edildikten sonra kanun adını alır ama henüz bağlayıcı değildir.

 

Yürürlüğe girme

Bir yasa önerisinin kanunlaşması için sadece TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilmesi yetmez. Kanunun vatandaşlar açısından bağlayıcı olabilmesi için Cumhurbaşkanı tarafından onaylanması ve Resmi Gazete’de yayınlanması gerekir. Kanunların Cumhurbaşkanı tarafından en geç 15 gün içinde ya TBMM’ye iade edilmesi ya da yayınlanması gerekir. Ardından Kanun Cumhurbaşkanı tarafından Resmi Gazete’de yayınlanmak üzere Başbakanlığa gönderilir. Resmi Gazete’de yayınlanan kanun vatandaşlar açısından bağlayıcı hale gelir.

 

Kanunda değişiklik nasıl yapılır?

Kanun tasarı ya da teklifinde komisyon görüşmeleri sırasında ya da Genel Kurul’da değişiklik önergesi vermek yoluyla değişiklik yapılabilir. Verilen değişiklik önergelerin söz konusu tasarı ya da teklifle ilgili olması gerekir. Komisyonlarda değişiklik önergesi verme ve oy kullanma hakkı sadece komisyon üyelerine aittir.

 

Bir önerge ile sadece bir maddede değişiklik yapılması istenebilir, bütün değişiklikler tek bir önerge ile istenemez. Önergelerde bir maddenin çıkarılması, bütünüyle değiştirilmesi istenebileceği gibi maddede geçen belirli bir ibarenin, cümlenin, bendin ya da fıkranın değiştirilmesi, çıkarılması ya da bunların eklenmesi istenebilir.

 

Değişiklik önergesi görüşülmekte olan tasarı ya da teklifin maddelerinde değişiklik yapmayı sağlayan araçtır. Maddenin değiştirilmesi, maddeye ekleme ve çıkarma, madde eklenmesi ve madde çıkarılması şeklinde dört çeşit değişiklik önergesi olduğu söylenebilir. Değişiklik önergeleri milletvekileri, esas komisyon veya Hükümet tarafından verilebilir. Eğer tasarı ya da teklif üzerindeki görüşmeler başlamamışsa tek bir milletvekilinin imzası ile değişiklik önergesi verilebilir. Eğer görüşmeler başlamışsa verilecek değişiklik önergelerinde en az 5 milletvekilinin imzasının bulunması zorunludur.

3- Sivil Toplum kanun yapım sürecinin hangi aşamalarına nasıl dahil olabilir?

Yasa yapım sürecinin başlaması aşamasında

Türkiye’de Sivil Toplum Kuruluşları ve/veya vatandaşlar kanun öneremezler. Dolayısıyla Sivil Toplum Kuruluşları yasama sürecini harekete geçirebilmek için bakanlıklar düzeyinde ya da milletvekilleri nezdinde girişimde bulunmak zorundadırlar.

 

Komisyonlarda

Komisyonların çalışma usülü Genel Kurul’a göre çok daha esnek olduğundan STK’ların tasarı ya da tekliflerin oluşturulması sırasında görüşlerini aktarmaları daha kolaydır. STK’lar gerek komisyon, gerekse alt komisyon aşamasında komisyon çalışmalarına katılabilirler. Komisyonların her birinde siyasi parti gruplarının tümünün mutlaka üyeleri bulunur. STK’lar siyasi parti gruplarının herhangi biri aracılığıyla isimlerini komisyona iletebilirler, gündeme alınmış bir konuda görüş bildirmek için toplantıya davet edilme ya da gönderdikleri yazılı görüşlerin dikkate alınması isteminde bulunabilirler. Bu görüşler ya da gerekçeler internet üzerinden gönderilebileceği gibi yüz yüze temaslarla da aktarılabilir. Komisyon başkan ve üyelerinin STK’ların isteklerini dikkate alarak komisyon gündemini belirlemeleri ya da görüşülmekte olan tasarı ve teklife STK’ların görüşlerini yansıtmaları mümkündür. STK’ların kendileriyle ilgili teklif ve tasarıları izlemeleri, ilgili komisyonlarla temasa geçerek toplantıya katılma isteğinde bulunmaları, hem STK’ların amaçlarının gerçekleşmesi hem de komisyonların konuyla gerçekten ilgili olan STK’ları belirlemesini sağlar. STK’lar, komisyon toplantılarına katılma isteğinde bulunabilmek için komisyonların iletişim bilgilerine TBMM internet sayfasından ulaşabilirler. Bunun için izlenmesi gereken yol şudur:

 

http://www.tbmm.gov.tr adresinden KOMİSYONLAR İhtisas başlığına tıklanır. Gelen sayfada bütün ihtisas komisyonlarının adları görünür. İstenen komisyon üzerine tıklanır. Gelen sayfada komisyonun telefon ve faks numaraları, e-posta adresi bulunur. Aynı sayfada komisyonda bulunan işlerin, komisyonun raporunu verdiği ve vermediği işlerin linkleri görünmektedir.

 

Böylece STK’lar ilgilendikleri tasarı ve teklifin komisyonda görüşülüp görüşülmediğini öğrenebilecekleri gibi, görüşülmemiş bir teklifle ilgili olarak yapılacak görüşmelere katılma isteklerini aynı sayfadaki telefon, faks veya e-posta aracılığıyla bildirebilirler.

 

Toplantıya davet edilen STK’lara ve uzmanlara komisyon başkanları tarafından söz verilir. Bunun ne zaman olacağı komisyon başkanının takdirindedir. STK’lar görüşlerini yazılı olarak da komisyon başkanına, üyelerine, ya da komisyon uzmanına iletebilirler. Bu komisyon toplantısı sırasında yapılabileceği gibi daha sonra e-posta ya da faks yoluyla da yapılabilir.

 

STK’lar komisyon uzmanlarından görüşlerini komisyonlara iletmek, komisyondaki işler ve toplantılar hakkında bilgi almak konusunda yardım alabilirler. Komisyon uzmanlarının bulunmadığı ya da onlara ulaşılamadığı durumda komisyon memuru ya da sekreteri de bu konularda yardımcı olabilir.

 

STK’lar ne komisyon ne de Genel Kurul aşamasında değişiklik önergesi veremezler. Dolayısıyla STK’ların bir kanun tasarı ya da teklifinde değişiklik yapılmasını sağlamasının yolu komisyon üyelerini etkilemek ve onların değişiklik önergesi vermesini sağlamaktır. Dolayısıyla STK’ların komisyon görüşmeleri sırasında sadece belirttikleri yorumlarda haklı olması yetmez, STK’lar görüşlerini bir değişiklik önergesi şeklinde hazırlamalıdırlar. Değişilik önergelerinin hazırlanması konusunda dikkat edilecek hususlar için bkz Kanun tasarı ya da teklifinde değişiklik nasıl yapılır?

 

STK’ların görüşlerini alt komisyonlarda aktarma olanağı daha fazladır. Bu yüzden STK’ların kendileriyle ilgili konularda kurulan alt komisyonları izlemeleri ve alt komisyon üyelerine bilgi ve belge sağlamaları önemlidir. Alt komisyon toplantılarıyla ilgili bir duyuru bulunmaz. STK’lar alt komisyonun kurulup kurulmadığı, kurulduysa ne zaman toplanacağı gibi bilgileri uzmanlardan alabilirler.

 

STK’lar yasa yapımız dışında görevli olan diğer komisyonlar ile de çalışabilirler. Bu komisyonlar şunlardır:

 

Dilekçe Komisyonu: Örneğin STK temsilcileri çeşitli taleplerine ilişkin bireysel dilekçe haklarını kullanarak Dilekçe Komisyonu’na başvurabilirler. STK temsilcileri verdikleri dilekçe ile ilgili süreci izleyerek, itiraz edilmesi gerektiğinde milletvekilleri ile temasa geçebilirler. Dilekçe hakkını kullananlar dilekçelerinin hangi aşamada olduğunu şu adımları izleyerek takip edebilirler:

 

http://www.tbmm.gov.tr adresinden Komisyonlar bölümünden İhtisas başlığı tıklanır. Gelen komisyon listesinden Dilekçe Komisyonu seçilir. “Dilekçe Sorgu” düğmesine tıklanır. Gelen sayfada dilekçenin tarih ve sayısı girildikten sonra “Sorgula” düğmesine basılır.

 

İnsan Hakları İnceleme Komisyonu: Temel hak ve özgürlüklerinden birinin ihlal edildiğini düşünen her birey ya da STK bu komisyona başvurabilir. Başvurularda dikkat edilmesi gereken nokta ulusal ve uluslararası insan hakları belgelerinde yer alan temel hak ve özgürlüklerden birisine yönelik bir ihlalin bulunduğu iddiasının olmasıdır.Başvurular mektup, faks veya e-posta yoluyla yapılabilir.

 

Adres:

Türkiye Büyük Millet Meclisi

İnsan Hakları İnceleme Komisyonu

Bakanlıklar 06543 ANKARA

 

Faks: (0312) 420 53 94

 

E-posta: inshkkom@tbmm.gov.tr

 

İnsan Hakları İzleme Komisyonu’na http://tbmm.gov.tr adresinden “Komisyonlar” bölümündeki “İhtisas” başlığından ulaşılabilir. Komisyon sayfasında komisyon üyeleri, komisyon başkanı, komisyona başvuru koşulları, AİHM’e başvuru formu ve bu formun nasıl doldurulacağı gibi bilgi ve belgeler bulunmaktadır.

 

Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu: KİT’ler meclis tarafından denetlenir ve bu işlemin merkezinde KİT Komisyonu bulunur. Yasal olarak bir engel bulunmamasına rağmen bu komisyona STK katılımı gibi bir gelenek oluşmamıştır. https://www.tbmm.gov.tr/komisyon/kit/index.htm adresinden komisyon ile iletişime geçilebilir.

 

Avrupa Birliği Uyum Komisyonu: Türkiye’nin AB’ye katılım sürecindeki gelişmeleri izlemek ve müzakere etmek, AB’deki gelişmeleri takip etmek ve bu gelişmeler konusunda TBMM’yi bilgilendirmek, kanun tasarı ve tekliflerinin AB mevzuatına uygunluğunu denetlemek üzere kurulmuştur. AB üyelik süreciyle yakından ilgilenen STK’ların komisyon ile iletişime geçmeleri, görüş ve önerilerini iletmeleri faydalı olacaktır. https://komisyon.tbmm.gov.tr/komisyon_index.php?pKomKod=401 adresinden komisyon ile iletişime geçilebilir.

 

Kadın erkek fırsat eşitliği komisyonu: Kadın haklarının korunması ve geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütür. Kadın erkek eşitliğinin ihlal edildiğini veya toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık yapıldığını düşünen STK’lar mektupla veya faksla komisyona başvurabilirler. https://komisyon.tbmm.gov.tr/komisyon_index.php?pKomKod=865 adresinden bu komisyona ulaşılabilir.

 

Genel Kurul’da

Gizli oturum kararı alınmadığı sürece görüşmeler halka açık olup, TRT 3 kanalı üzerinden TBMM Televizyonu’ndan canlı olarak yayınlanır. STK temsilcileri ziyaretçiler için ayrılan localardan Genel Kurul görüşmelerini izleyebilirler.Tasarı veya teklifin Genel Kurul’da görüşülmeye başlanmasından sonra, önce tasarı veya teklifin tamamı üzerine soru-cevap işlemi yapılır. Sonra tasarının maddelerinin görüşülmesine geçilmesi oylanır. Bu reddedilirse tasarı veya teklif reddedilmiş olur. Eğer kabul edilirse tasarı veya teklifin maddeleri tek tek görüşülür. Bu aşamada STK temsilcileri konuya ilişkin görüş, öneri ve sorularını siyasi parti grupları veya şahısları adına konuşma yapacak milletvekiline önceden iletmek suretiyle Genel Kurul’da gündeme gelmesini sağlayabilirler. Genel Kurul’da oylanıp kabul edilen bir madde, o tasarı veya teklifin tümünün son oylamasından önce yeniden görüşme yoluyla değiştirilebilir. STK’lar kabul edilen bir maddenin Genel Kurul tarafından tekrar değiştirilmesi için girişimde bulunabilirler. Ancak bir değişiklik önergesinin kabul edilmesi için hükümet ve komisyon temsilcisinin desteğini alması neredeyse zorunludur. STK’lar komisyon metninde değişmesini istedikleri maddeler konusunda gerekçelerini de oluşturarak değişiklik metinlerini milletvekillerine ulaştırabilirler ve bunların Genel Kurul’da gündeme getirilmesini talep edebilirler.

4- Kanun metinleri nereden, nasıl bulunabilir?

Yürürlükte bulunan kanunların son haline, Başbakanlığın http://www.mevzuat.gov.tr adresli web sitesinden ulaşabilirsiniz.

 

Kanun tasarı ve tekliflerine https://www.tbmm.gov.tr adresinden “Yasama” düğmesine tıklayarak açılan sorgu sayfasına gerekli bilgileri yazarak ulaşabilirsiniz. Ayrıca aynı sayfanın en altında bulunan “Geçmiş Dönem Tasarı ve Teklifleri” düğmesini tıklayarak mevcut yasama döneminden önceki yasama dönemine ait tasarı ve tekliflere ulaşabilirsiniz.

 

TEMEL KAVRAMLAR VE AKTÖRLER

 

1- Kanun türleri

Kanunlar çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir. En çok kullanılan sınıflandırma kategorileri şunlardır:

 

Maddi Kanun – Biçimsel Kanun

Biçimsel kanunda önemli olan kanunu kimin yaptığıdır. Bu anlamda TBMM’nin yasama usüllerine uygun olarak kabul ettiği her tür işlem kanundur. Maddi kanun ise, genel, nesnel ve kişilik dışı hukuk kurallarının bütünüdür. Örneğin bir ilçe kurulmasına ilişkin kanun biçimsel açıdan kanun olmasına rağmen maddi anlamda kanun değildir.

 

Kod Kanun – Çerçeve Kanun

Kod kanun belirli bir alanda yeni baştan düzenleme yapan kanunu, çerçeve kanun ise kod kanunlarda değişiklik yapan kanunu ifade eder.

 

Geçici Kanun – Sürekli Kanun

Geçici kanun belirli bir süre uygulandıktan sonra yürürlükte kalmakla birlikte etkisi sona eren kanunu, sürekli kanun ise sürekli uygulanmak üzere çıkarılan kanunu ifade eder. Kanunlar kural olarak süreklidirler. Ancak bazı durumlarda geçici kanun çıkarılabilir. Öğrenci affını düzenleyen kanun gibi kanunlar geçici kanuna örnek olarak verilebilir.

 

Temel Kanun – Kod Kanun

Temel kanun ya da organik kanun doktrinde toplumsal, siyasal ve ekonomik alanda belirleyici olan kanun olarak tanımlanır. Her temel kanun aynı zamanda bir kod kanundur. Bu tür bir belirleyiciliği olmayan, belirli bir alanda yeni düzenleme getiren kanunlar ise kod kanundur ve bunlar temel kanun sınıflamasına girmezler. Örneğin ceza kanunu, ticaret kanunu gibi kanunlar temel kanun iken tabipler odasını düzenleyen yeni bir kod kanun temel kanun değildir.

 

Torba Kanun – Amaçlı Kanun

Torba kanun, çok sayıda kanunda değişiklik yapan kanunlar için kullanılan bir kavramdır. Bu kanunlar genellikle “Bazı/Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” adı altında çıkarılır. Koda kanunlar ya da çerçeve kanunlar belirli bir amaca yönelik olabilirler. Bu amaca yönelik olarak bazen birden fazla kanunda değişiklik yapılması gerekir. Örneğin gıdaların denetimi ile ilgili olarak hem mahalli idarelerin görev ve yetkilerinin düzenlenmesi hem de sağlıkla ilgili çeşitli kanunlarda değişiklik yapılması gerekebilir. Bu durumda çerçeve kanun birden fazla kanunda değişiklik yapmasına rağmen bir torba kanundan söz edilemez. Torba kanun olabilmesi için hem birden fazla kanunda değişiklik yapılması hem de değişikliklerin amaçlarının birbirinden farklı olması gerekir. Torba kanun uygulaması kısa zamanda çok kanun çıkarmak amacına yöneliktir. Ancak bu uygulamanın kanun yapım tekniği ile bağdaştığı söylenemez. Bu yüzden de kanun tasarısı ve teklifi hazırlanmasına ilişkin esas ve usulleri belirleyen yönetmelikte torba kanun yönteminin benimsenmediği görülür.

2- Yasama sürecinin aktörleri
a) Komisyonlar

Komisyonlar yasal dayanak açısından Anayasa, İçtüzük ve kanunla kurulurlar. Komisyonlar yasamanın mutfağıdır. Kanun tasarı ve teklifleri komisyonlarda olgunlaştırılır ve Genel Kurul’da görüşmeye hazır hale getirilir. Komisyonlar STK’ların katılımında çok önemli bir yere sahiptir. Komisyonların kendilerine havale edilen kanun tasarı ve tekliflerini ilgili bütün tarafları dinleyerek önlerindeki düzenlemeye en uygun şekli kazandırması beklenir. Komisyonlar sürekliliklerine göre geçici ve sürekli komisyon olmak üzere ikiye ayrılırlar. Sürekli Komisyonlar “Daimi Komisyon” ya da “”İhtisas Komisyonu” olarak da bilinirler. Geçici Komisyonlar ise belirli bir süre için kurulan meclis araştırması ve soruşturması komisyonlarıdır. Yasama süreci ile ilgili iki tür komisyon vardır: Esas Komisyonlar ve Tali Komisyonlar. Esas Komisyonlar, nihai kararı veren ve raporu Genel Kurul görüşmelerinde esas alınan komisyonlardır. Esas Komisyonlar, tasarı ve/veya teklifin bütün maddelerini görüşmek zorundadır. Tali Komisyonlar ise esas komisyonlara görüş bildirebilirler. TBMM’ye sunulan tasarı ve teklifler meclis başkanı tarafından ilgili komisyona gönderilir. Sadece üç komisyonun üye sayısı sabittir: Plan ve Bütçe Komisyonu’nun 40, KİT Komisyonu’nun 35 ve Meclis Soruşturma Komisyonu’nun 15 üyesi vardır. Diğer komisyonların sayıları değişir. Komisyonların her birinde siyasi parti gruplarının tümünün mutlaka üyeleri bulunur. Komisyonların toplantı yetersayısı üye tamsayısının 1/3’üdür. Komisyonlar toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar alırlar.

 

Hangi komisyon hangi işlevi görür?

Anayasa Komisyonu:

  • Anayasanın değiştirilmesi
  • İçtüzük değişikliği teklifleri
  • Meclisin seçimi ve faaliyetleri
  • Meclis üyelerinin statüsü ve hakları
  • Bakanlar Kurulu ve bakanlıkların kuruluş ve çalışma usülleri
  • Siyasi partilerle ilgili kanun tasarı ve teklifleri

 

Plan ve Bütçe Komisyonu

  • Uzun vadeli planla ilgili görülen,
  • Kamu harcama veya gelirlerinde artış veya azalış gerektiren,
  • Vakıflar, milli emlak, vergi harç ve resimlerle ilgili kanun tasarısı ve teklifleri
  • Bütçe ve kesin hesap kanun tasarıları
  • Sayıştay tarafından kanun gereğince verilen raporlar

 

Adalet Komisyonu

  • Adalet işleri
  • Ceza Kanunu
  • Medeni Kanun
  • Borçlar Kanunu gibi temel kanunlarla ilgili tasarı ve teklifler

 

İçişleri Komisyonu

  • Merkezi idarenin
  • Mahalli idarelerin
  • Memurluk ve kamu görevliliği statülerinin düzenlenmesi
  • Emniyet
  • Sivil savunma ve
  • İçişleri ile ilgili diğer kanun tasarı ve teklifleri

 

Milli Savunma Komisyonu

  • Milli güvenlik
  • Savunma ve
  • Askerlik ile ilgili kanun tasarı ve teklifleri

 

Dışişleri Komisyonu

  • Uluslararası andlaşmaların onaylanmasının uygun bulunmasına ilişkin
  • Türkiye Cumhuriyeti’nin dış ilişkilerinin teşkilatlandırılması ve idaresi hakkındaki kanun tasarı ve teklifleri
  • Dış ilişkilerle ilgili diğer kanun tasarı ve teklifleri

 

Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu

  • Eğitim
  • Kültür
  • Sanat
  • Gençlik ve spor işleriyle ilgili kanun tasarı ve teklifleri

 

Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabi Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu

  • Sanayi
  • Enerji
  • Madencilik
  • Akaryakıt
  • İç ve dış ticaret
  • TEKEL ile ilgili kanun tasarı ve teklifleri

 

Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu

  • Bayındırlık
  • Ulaştırma
  • Turizm işleriyle ilgili kanun tasarı ve teklifleri

 

Tarım, Orman ve Köyişleri

  • Tarım
  • Orman
  • Köy kalkınması işleriyle ilgili kanun tasarı ve teklifleri

 

Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu

  • Çalışma
  • Sağlık
  • Sosyal güvenlik
  • Sosyal yardım işleriyle ilgili kanun tasarı ve teklifleri

 

Çevre Komisyonu

  • Çevre korunması ve geliştirilmesi ile ilgili kanun tasarı ve teklifleri

 

Avrupa Birliği Uyum Komisyonu

  • Türkiye’deki mevzuat ile Avrupa Birliği müktesabatı arasındaki uyumu sağlamaya çalışan kanun tasarı ve teklifleri

 

Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu

  • Kadın haklarının korunması ve geliştirilmesi
  • Kadın erkek eşitliğinin sağlanması
  • Bu amaçlarla ülkemizde ve uluslararası alanda bu konudaki gelişmelerin izlenmesi

 

Bu gelişmeler konusunda TBMM’nin bilgilendirilmesi ile ilgili kanun tasarı ve teklifleri

 

– Tasarı ve tekliflerin hangi komisyona gönderildiği nasıl öğrenilebilir?

    • Bunun için izlenmesi gereken adımlar şunlardır:
    • http://www.tbmm.gov.tr adresinden YASAMA VE DENETİM bölümünden Tasarı ve Teklifler başlığı tıklanır.
    • Gelen sayfada tasarı veya teklifin esas numarası ya da tarihi ya da konusu girilir ve “sorguyu başlat” düğmesine basılır.
    • Gelen formda da “diğer bilgiler” düğmesine basılır.

Sayfanın en altında tasarı ya da teklifin hangi komisyonlarda olduğu, bunların hangisinin esas hangilerinin tali olduğu, komisyonlara ne zaman havale yapıldığı, komisyonların işi görüşüp görüşmediği, görüştülerse hangi tarihte görüştükleri ve karar tarihleri bilgileri yer

  • alır.
  • Aynı sayfadan tasarı ya da teklifin metnine ve komisyon raporlarına da ulaşılabilir.

 

– Komisyona gönderilen işlerin görüşme süresi var mıdır?

Komisyona havale edilen işlerin incelenebilmesi için komisyonda en az iki gün beklemesi ve görüşülmeden iki gün önce de komisyon üyelerine ve diğer ilgililere gönderilmesi gerekir. Komisyona havale edilen tasarı ve tekliflerin en çok 45 gün içinde esas komisyonlar tarafından sonuçlandırılması gerekir. Tali komisyonlarda ise 10 günlük bir görüşme süresi vardır. Bu süre aşılırsa esas komisyon tali komisyonun görüşünü beklememe konusunda takdir yetkisine sahiptir.

 

– Diğer komisyonlar

Mecliste bulunan komisyonlar kanun tasarı ve tekliflerini inceleyen komisyonlarla sınırlı değildir. Meclis araştırması komisyonu gibi geçici denetim komisyonlarının yanı sıra denetim ve görevleri olan Dilekçe Komisyonu, İnsan Hakları İnceleme Komisyonu, KİT Komisyonu gibi sürekli komisyonlar da vardır.

 

– Komisyon görevlileri kimlerdir, komisyon uzmanları ne iş yaparlar?

Komisyonların her birinde komisyon uzmanı, komisyon sekreteri ve komisyon memuru bulunur. Komisyon uzmanları, komisyon gündeminin hazırlanıp dağıtılmasından komisyon raporlarının yazılmasına kadar çeşitli görevlere sahiptirler.

 

– Komisyonlar neden alt komisyon kurarlar?

Komisyonlar, özellikle ainceleme ve araştırma gerektiren konularda alt komisyon kurarlar. Alt komisyonlar daha çok kişiyi ve daha uzman kişileri dinleme şansına sahiptir.

 

b) Genel Kurul

Komisyonlara gönderilen tasarı veya teklifler görüşüldükten sonra bir rapor haline getirilerek Genel Kurul’a gönderilir. Genel Kurul, TBMM’nin nihai karar organıdır. Bütün kanunlar ve Meclis kararları Genel Kurul tarafından kabul edilir. Meclise gelen her türlü kanun tasarı ve teklif metinleri Genel Kurul’da görüşülerek değiştirilebilir. Ayrıca Denetim sürecinin önemli bir bölümü de Genel Kurul’da gerçekleşir. Yasama sürecinin bütün aktörleri Genel Kurul çalışmalarına katkıda bulunmak için çalışırlar.

 

Basılmış bir komisyon raporunun Genel Kurul gündemine alınması için dağıtılmasının üzerinden 48 saat geçmesi gerekir. Ancak Danışma Kurulu önerisi üzerine, Genel Kurul tarafından aksi yönde bir karar verilirse bu süre geçmeden de ön sıralara alınabilir.

 

– Genel Kurul gündemi hangi kısımlardan oluşur?

  1. Başkanlığın Genel Kurul’a sunuşları
  2. Özel gündemde yer alacak işler
  3. Seçim
  4. Oylaması yapılacak işler
  5. Meclis soruşturması raporları
  6. Genel görüşme ve meclis araştırması yapılmasına dair görüşmeler
  7. Sözlü sorular
  8. Kanun tasarı ve teklifleri ile komisyonlardan gelen diğer işler

 

Genel Kurul’un her birleşiminde gündeme geçmeden önce en az 3 milletvekiline gündem dışı söz verilir.

 

– Görüşülmesine başlanacak bir komisyon raporu için kimler Genel Kurul’da bulunmalıdır?

Genel Kurul’da bir komisyon raporunun görüşmelerine başlayabilmek için hükümeti temsilen bir bakanın ve esas komisyonu temsilen komisyon başkanının veya yetkili bir komisyon üyesinin Genel Kurul’da hazır bulunması gerekir.

 

– Genel Kurul’da tasarı ve tekliflerin görüşülmesi nasıl bir sürece tabidir?

Genel Kurul’da tasarı ve teklifler üzerindeki görüşmeler; konuşmalar, soru cevap işlemi, önerge işlemi ve oylamalar biçiminde dört ana kısımdan oluşur. Tasarı ve tekliflerin görüşülmesinde şöyle bir süreç izler:

 

Tasarı veya teklifin tümünün görüşmelerine başlanır. Bu bölümde konuşmalardan sonra tasarı veya teklifin tümü üzerinde soru cevap işlemi yapılır. Sonra tasarının maddelerine geçilmesi oylanır. Maddelere geçilmesi reddedilirse tasarı ya da teklif reddedilmiş olur. Eğer maddelere geçilmesi kabul edilirse maddeler üzerinde görüşmeler başlar. Her madde üzerine konuşmalar yapılır. Konuşmalardan sonra soru cevap işlemi ve ardından da önerge işlemi yapılır. Her madde ayrı ayrı oylanır. Maddelerin kabulünden sonra tasarı ya da teklifin tümünün oylanmasına geçilmeden önce, eğer isterlerse, oyunun rengini açıklamak üzere bir milletvekiline lehte, bir milletvekilini de aleyhte söz verilir. Bu konuşmalardan sonra tasarı ya da teklifin tümü oylanır. Oylama sonucunda tasarı ya da teklif kabul ya da red edilmiş olur.

 

– Değişiklik önergesi ne demektir, hangi türleri vardır, kimler tarafından ne zaman verilebilir?

Değişiklik önergesi görüşülmekte olan tasarı ya da teklifin maddelerinde değişiklik yapmayı sağlayan bir araçtır. Önergeler şöyle sınıflanabilir:

 

Maddenin değiştirilmesi:

  • Tümüyle değiştirilmesi
  • Fıkra, bent, cümle değiştirilmesi
  • İbare değiştirilmesi

 

Maddeye ekleme ve çıkarma:

  • Fıkra, bent, cümle, ibare eklenmesi
  • Fıkra, bent, cümle, ibare çıkarılması

 

Madde eklenmesi:

  • Yeni madde
  • Ek madde
  • Geçici madde

 

Madde çıkarılması:

Değişiklik önergeleri, milletvekilleri, esas komisyon veya Hükümet tarafından verilebilir. Önergeler, henüz tasarı ya da teklif üzerindeki görüşmeler başlamışsa tek bir milletvekilinin imzası ile verilebilir. Ancak görüşmeler başladıktan sonra verilecek değişiklik önergelerinde en az 5 milletvekilinin imzasının bulunması zorunludur. Önergeler okunmaya başlandıktan sonra verilen önergeler dikkate alınmaz.

 

– Maddeler üzerindeki görüşmeler bittikten sonra ne yapılır?

Maddeler üzerine görüşmeler bittikten sonra tasarı veya teklifin tümünün oylanmasına geçilir. Eğer tümü onaylanırsa tasarı ya da teklif kanunlaşır. Ancak bu son oylamadan önce milletvekillerine ne yönde oy kullanacaklarını bildirmek amacıyla lehte ve aleyhte birer milletvekiline 5’er dakika konuşma yapmak üzere söz verilir.

 

– Oylama ne demektir? Kaç tür oylama vardır?

Oylama, Genel Kurul’un karar alabilmesi gerekli çoğunluğun olup olmadığını saptamak için yapılan işlemdir. Üç çeşit oylama vardır: İşaretle, açık ve gizli. İşaretle oylama, oy verenin oyunu açıkça kullandığı ama oyunun kayıt altına alınmadığı oylamadır. El kaldırarak yapılır. Açık oylama, oy kullananların adlarının ve hangi yönde oy kullandıklarının tutanağın sonuna eklendiği oylamadır. Elektronik cihaz ile yapılır. Gizli oylama, oy kullananın ne yönde oy kullandığının hiçbir biçimde bilinmediği oylamadır. Zarf ile yapılır.

c) Hükümet

Hükümet aslında yürütme organı olmakla birlikte meclisin de bir parçasıdır. Hükümet meclisin içinden çıkar ve meclise karşı sorumludur. Bu nedenle de gerek komisyonlarda, gerekse Genel Kurul’daki görüşmelerde hükümetin bir bakan tarafından temsil edilmesi zorunludur.

d) TBMM Başkanlık Divanı

TBMM Başkanlık Divanı hem yasama sürecinde hem de idari işlerin düzenlenmesinde önemli bir role sahiptir. İçtüzüğe göre Başkanlık Divanı 1 başkan (Meclis Başkanı), 4 başkanvekili, 3 idare amiri ve 7 katip üye olmak üzere 15 üyeden oluşur. İdare amiri ve katip üyelerin sayısı artabilir. Genel Kurul birleşimleri haftalık nöbet sırasına göre başkanvekilleri tarafından yönetilir. Meclis Başkanı önemli birleşimlerde Genel Kurul’u yönetir.Toplantıya başlandığında iki katip üyenin de başkanlık kürsüsünde hazır bulunması gerekir.Başkanlık Divanı’nın görevleri şunlardır:

  • Seçimler ve oylamalarla ilgili usül belirlemek
  • Komisyonların Genel Kurul’un toplantı saatlerinde görüşme yapmalarına izin vermek
  • Saygı duruşunu gerektirecek halleri kararlaştırmak
  • Genel Kurul salonundaki görevlilerin kıyafetlerini belirlemek
  • Üyelikten istifa eden milletvekilinin istifa yazısının gerçekliğini inceleyip saptamak
  • Milletvekilliği ile bağdaşmayan bir görevi sürdürmekte ısrar eden milletvekilinin durumunu incelemek
  • Genel Kurul’da tutulan tutanağın düzeltirlmesi için yapılan başvurular üzerine gerekli incelemeleri yapmak
e) Danışma Kurulu

Genel Kurul’un gündeminin va çalışma sürelerinin düzenlenmesi için siyasi partilerin grup başkanlarından oluşan kuruldur. Başkanı, Meclis Başkanı’dır. Oybirliği ile karar alır. Danışma Kurulu’nun yasama sürecini kolaylaştırmak ve siyasi partilerin yasama sürecine güçleri oranında katılma ilkesini hayata geçirmek gibi bir görevi vardır. En önemli fonksiyonu Genel Kurul’un çalışma gün ve saatlerini ve gündemini belirlemektir. Gündem ve çalışma saatleri genellikle Salı günü belirlenir.

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.