2017'DE PARAMIZ NEREYE GİDECEK?

Bütçe değerlendirmesi - Youth Agenda Görüşü

AV. SİMA BAKTAŞ
20 ARALIK 2016
UZMAN GÖRÜŞÜ

GİRİŞ

 

Bütçe, esas itibariyle bir kanun olmasına karşın bütçe yasa tasarısının hazırlanması, mecliste görüşülmesi ve kanunlaşması açısından özellik arz eden bir kanundur. Bütçe yasası kamu yönetiminin faaliyetlerini hukuki normlara bağlayan bir yasadır. Ülkemizde devlet bütçesi yasal dayanağını Anayasa ve 5018 sayılı Kanundan almaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile devlet bütçesinin esas ve şekle ait hükümlerini, hazırlama esaslarını ve bütçenin uygulanmasını esaslı bir şekilde saptamış ve yasal ilkeleri belirlemiştir.

Tanım olarak değerlendirildiğinde BÜTÇE ; Devletin içindeki gelir ve gider tahminini içeren ve bunların yürütülüp uygulanmasına izin veren bir kanundur. Bütçe hakkı parlamentoya aittir.

Tarihsel olarak değerlendirildiğinde ; Bütçeye ilişkin ilk yazılı belge 1215 tarihli Magna Carta Libertatum Anlaşmasıdır. (Büyük özgürlük Fermanı) Bütçe Hakkının Gelişiminde ; Kralın topladığı vergilerin sorgulanması, harcamaların meclisçe onaylanması, son aşama ise gelir ve giderin meclis onayından geçmesi.

 

BÜTÇENİN TEMEL ÖZELLİKLERİ

 

  • Dayanağı Anayasadır.
  • Hukuki statüsü kanundur.
  • TBMM nin tasarrufundadır.
  • Maliye bakanlığı hazırlar.
  • Bakanlar kurulu TBMM ye sunar ve TBMM onaylar.
  • Hükümet uygular.
  • Cumhurbaşkanı bütçeyi onaylamak zorundadır.
  • Veto edemez.
  • Sınırlı süreli bir kanundur.
  • Yıllık olarak yasalaşır.
  • Çok yıllı olarak hazırlanabilir.
  • Giderlerin yapılması ve gelirlerin toplanmasına önceden izin verir.
  • Sınırlı yetki verir. Bütçe kanununa bütçe dışında hüküm konulamaz.
  • Gelir ve gider denk olmalıdır.
  • Kamu idarelerini bağlar.
  • Özel sektörü bağlamaz.
  • Halkın bütçe yapma yetkisini kendi seçtiği temsilcileriyle kullanmasına bütçe hakkı denir.
  • Hatta  ‘Yarı Doğrudan Demokrasi’ ile yönetilen ülkelerde bile BÜTÇE ile ilgili kararlar halkın talebine bırakılmamıştır.

 

BÜTÇENİN 4  İLKESİ

 

  1. TAHMİN : Bütçe büyüklüğü tahminidir.
  2. TAHDİT: Belli bir dönem için hazırlanır.
  3. TEVZİN : Denktir.
  4. TASDİK : Önceden onaylanır.

 

PEKİ MECLİSTE BU İŞLEYİŞ NASIL OLUR ?

 

Bakanlar Kurulu tarafından TBMM’ne sunulan bütçe kanun tasarısı; Meclis başkanı tarafından Plan ve Bütçe Komisyonuna gönderilir. Bu komisyon bütçe yasa tasarısı üzerinde teknik incelemeyi yapan komisyon olup, buradaki çalışmaların 55 gün içerisinde tamamlanması gerekir.

Plan Bütçe Komisyonunda 25 iktidardan olmak üzere toplam 40 üye bulunmaktadır. Üyeler komisyon gündemindeki bütçe tasarısı üzerinde önergeler verip, kabul edilmesi halinde, değişiklik yapma imkânına sahiptirler.

Komisyon, merkezi yönetim bütçesine dahil kuruluşların bütçe tasarılarını tek tek görüşür. Tasarı, program bazında onaylanıp gerekli değişikliklerle kabul edildikten sonra yapılan değişiklikleri ve ekleri içeren bir komisyon raporu ile birlikte T.B.M.M Genel Kurulu’na sunar.

Genel Kurulda bütçe görüşmelerine, Maliye Bakanı’nın konuşmasıyla başlanır. Bütçenin Genel Kurulda görüşülmesi için 20 günlük süre vardır.

Genel Kuruldaki görüşmelerin bitiminden sonra bütçenin tümü açık oya sunulur. Kabul oyları red oylarından fazla ise bütçe, T.B.M.M.’nce kabul edilmiş olur.

T.B.M.M. tarafından kabul edilen kanun tasarısı onaylanmak üzere Cumhurbaşkanlığı’na gönderilir. Cumhurbaşkanı, Anayasanın 89 uncu maddesi gereği, bütçe kanununu yeniden görüşülmek üzere T.B.M.M.’ne iade edemez. Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan merkezî yönetim bütçe kanunu malî yılbaşından önce Resmî Gazetede yayımlanarak mali yılbaşında yani 1 Ocak’ta yürürlüğe girer.

Söz konusu tüm bu süreçlerde bireylerin mevcut bütçelere ve sonraki yıllara ait tahmini bütçelere dair herhangi bir şekilde müdahalesi söz konusu olmamaktadır. Geçmiş yıllara ait bütçelerdeki kalemler doğrultusunda yeni tahmini bütçeler belirlenmektedir.

 

2017 MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ

 

2017 Merkezi Yönetim Bütçesi 645,124,728.000TL (Altıyüzkırkbeş milyar yüzyirmidört milyon yediyüzyirmisekiz bin Türk Lirası) olarak belirlenmiştir.

Söz konusu bu bütçe içerisindeki en büyük 3 pay sahibi sırasıyla;

Maliye Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı ait olmakla beraber bu 3 kurumun toplam bütçesi tüm bütçenin %50’sine denk gelmektedir.

 

NORMLAR AÇISINDAN ‘BÜTÇE ‘ DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE

 

İktisadi ve Mali Bakımında: Kamusal hizmetleri bir plan dahilinde en az kaynak tahsisi ile yerine getirilmesi ve bütçenin denk olmasına ilişkin fonksiyondur. Bütçe açık verdiğinde hızla kapatılmalı, borçlanmaya başvurulmamalıdır.

Hukuki Bakımından: Bütçe süreli bir kanundur. Veto edilemez. ( Cumhurbaşkanının Veto hakkının olmaması gibi )  Mali hayatın belirleyicisi olan bir kanundur. Bütçe kanunu ile gelirler toplanır, giderler yapılır.

Siyasi Bakımından: Bütçeyi parlamento hazırladığı için siyasi tarafı vardır. Seçilenler yeniden seçilmek için vaat ettiklerini yerine getirmeye çalışırlar. Baskı ve çıkar grupları bütçenin hazırlanması ile ilgili etkili olmaya çalışırlar.

 

BÜTÇENİN DENETİMİ

 

Denetim: Bütçeyi denetleyen kurum ise SAYIŞTAY’dır. Bütçe ile devletin gelir ve gider faaliyetleri incelenmiş olmaktadır. Ayrılan ödenekler hangi hizmetleri ne ölçüde gerçekleştirmiştir. Bunun analizine de imkan verir. Denetim teftişten etkinlik denetimine doğru kaymıştır. Denetim yasama organı yönüyle siyasi, gelir ve giderlerin kanuna uygunluğunu denetleme yönüyle de mali boyut taşır.

Doğrudan hukuk alanını ilgilendiren kurum ve kuruluşlara (Adalet Bakanlığı, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Sayıştay, Danıştay, HSYK, Türk Adalet Akademisi, Ceza ve İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumu) aktarılan bütçe ise yaklaşık 15,000,000.00 TL ile tüm bütçenin binde 2 sine denk gelmektedir.

 

Peki Gençlere Yönelik  Bütçe Politikaları İçin 2017 Bütçesi Nasıl Planlanmıştır?

 

  • Genç çiftçilerin mahallinde uygulayacağı tarımsal üretime yönelik projeler için 30 bin TL’ye kadar destek verilmektedir. Bu kapsamda Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının bütçesinde 2017 yılında 483 milyon TL ödenek öngörülmüştür.
    Değerlendirmemiz: Bu uygulamanın bölgesel kalkınmaya ve  kırsaldan şehirlere genç göçün azaltacağı kanaatindeyiz.  Ancak eğitim seviyesinin de göz önünde tutularak bu gençlerin bu hibe olanaklarından yararlanması için  uzmanlar tarafından proje yazım desteği veyahut basitleştirilmiş başvuru koşulları getirilmedir. Ayrıca kırsal bilinçlendirme kampanyaları yapılmalıdır. Aksi takdirde yeterli başvuru sağlanmasında zorluk yaşanacaktır.

Bu bütçeden yararlanan bazı projeler :

(http://www.haberler.com/genc-ciftcilere-30-bin-tl-hibe-destekleri-odenmeye-8834454-haberi/ )

  • Gençlerin kısa film, ilk film, kitap, dergi vb. sanatsal faaliyetleri ile sportif faaliyetlerine, proje bazlı destek vermek, tarihimizin önemli şahsiyetleri ve olayları ile masal kahramanlarının belgesel, dizi ve çizgi filmlere dönüştürülerek tanıtımının yapılmasını desteklemek, çocukların sevebilecekleri ve sorumlu birer birey olarak yetişmelerini sağlayacak içeriğe sahip bilgisayar oyunlarının ve animasyonların üretilmesini teşvik etmek, görsel ve işitsel sanatlar, sahne sanatları, geleneksel sanatlar, güzel sanatların geliştirilmesi ve bu amaçlarla yapılacak etkinlikleri desteklemek amaçlanmaktadır. GENÇDES Programı kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı bütçesinde 2016 yılı için 50 milyon TL ödenek tahsis edilmiştir. 2017 yılı için ise 53.6 milyon TL ödenek öngörülmüştür.
    Değerlendirmemiz: Gençlerin sanatsal faaliyetlerini destekleme girişimi çok yerinde bir karardır. Ancak  belirlenen bütçenin bazı özellik arz eden faaliyetleri işaret etmesi ve sınırlandırması gençlerin başka  yapacakları sanat faaliyetlerinin desteklenmesinin önüne geçmektedir. Bu nedenle her sanat dalına eşit mesafede yaklaşım gösterilmeli ve sınırlar çizilmemelidir. Ayrıca bu destekten 14-29 yaş aralığının olması ile 18 yaş altı gençlerin bu destekten yararlanması imkanının olması olumlu bir adımdır. Ancak proje başvurusu sonuçlarının sadece üyeler tarafından görülmesi sistemi ‘Devletin Şeffaflığını ihlal edildiğinde adına başvuru sonuçlarının kamuoyuna açık olması gerekmektedir.

Detay için Bknz : http://gencdes.kulturturizm.gov.tr/

  • Üniversitede okuyan dezavantajlı öğrencilere burs imkanının yanı sıra 2016 yılında bu imkândan 5 bin öğrenci faydalanmış, 2017 yılında da dezavantajlı bu öğrencilere yurtlarda barınma hakkı verilmeye devam edilecektir.

Değerlendirmemiz: Dezavantajlı öğrencilerin daha fazla yararlanması için bu yurt imkanlarının daha fazla denetimden geçerek daha fazla öğrenciye imkan verilmelidir.

  • Ceza ve İnfaz Kurumlarında bulunan 21 yaş altındaki hükümlü ve tutuklulara Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Adalet Bakanlığı işbirliğinde ‘ Kapılar Kapanmasın ‘ adlı proje 2015 yılında hayata geçirilmiş olup  Ayrıca, gençlik ve izcilik kamplarında dezavantajlı gençlere yönelik olarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının bildirdiği 1.744 kampçı, 1.198 engelli genç ile aylık geliri 1.300 TL altında olan 8.500 genç olmak üzere toplamda 11.442 genç kamp hizmetlerinden yararlanmıştır.
    Değerlendirmemiz: Projenin daha sağlıklı yürütülmesi için Gençlik STK ve ya benzeri STK’larla çalışması projenin amacına ulaşmasına katkı sağlayacaktır. Bu tarz projelerin daha fazla hayata geçirilerek mahkumların ıslah edilmesine yardımcı olacaktır. Ancak bakanlığın sitesinde bu projede yer alanların yaşlarının 21’in çok üstünde olduğu görülmektedir. Projenin hedef kitlesi üzerinde yapılması gerekmektedir.

Bknz : http://gsb.gov.tr/HaberDetaylari/3/48811/mahkumlara-yonelik-anlamli-proje-kapilar-kapanmasin.aspx

  • 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununda Yapılan Düzenlemeler 6663 sayılı Kanunla;

Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasına eklenen bent ile basit usulde tespit edilen ticari kazançların yıllık 8.000 TL‘sine kadar olan kısmının genç girişimcilerde kazanç istisnasından faydalanmamak şartıyla gelir vergisi matrahının tespitinde indirim unsuru olarak dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Değerlendirmemiz: Türkiye ‘ GENÇ GİRŞİMCİ’ sayısı her ne kadar diğer yıllara nazaran artış gösterse de halen birçok gelişmekte ve gelişmiş ülkenin gerisinden gelmekteyiz. Bunun en büyük nedeni gençlere yeteri kadar girişim desteğinin olmaması ve bu yönde farkındalık seviyesinin az olmasıdır. KOSGEB aracılığı ile gençlerin girişimleri desteklenmeye çalışılmaktadır. Ancak önce harca sonra hibe verme yönteminden dolayı birçok genç daha önceden maddi imkanı olmadığı için bu hibelerden yeterli kadar faydalanamamaktadır.
Ayrıca başka ABD olmak üzere sosyal medya , IT gibi gelir getirici girişimler için hibeler verilirken maalesef ülkemiz bu  tarz girişimlere destek vermemektedir. Günümüzün en büyük kazan kapısı olan sosyal medya araçlarının devlet tarafından hibe olanağı vermemesi büyük bir eksikliktir.
Bunun dışında sadece GENÇ GİRŞİMCİLERE özel ilk şirket kurulumunda ve yanında çalıştırdıkları işçiler için birçok vergi muafiyeti  yapılmalı bunun için ön koşul aranmamalıdır. Birçok şirket en çok ilk iki yılları arasında kapanış göstermektedir. Gençler tarafından kurulan şirketlerin 1 yıl ya da 2 yıl boyunca ayakta kalması için vergi kolaylıkları sağlanmalıdır. Aksi takdirde KOSGEB ile desteklenen gencin sürdürülebilir girişimciliğin oluşmasında sorunlar yaşanacaktır.


Kaynak :

Maliye Bakanlığı 2017 Bütçe Gerekçelendirilmesi
Türkiye Girişimcilik Stratejisi Eylem Planı
TBMM  İç Tüzük

YAZAR AV. SİMA BAKTAŞ

YOUTH-AGENDA Derneği Başkanı, AB- Proje Uzmanı – Eğitmen