2017'DE PARAMIZ NEREYE GİDECEK?

Temsili demokraside bütçe sürecinde denge ve denetleme

mecliste.org
23 KASIM 2016
GÜNCELLEMELER

Bir önceki yılın bütçesinin nereye harcandığının konuşulması ve bir sonraki yılın bütçesinin yapım süreci yürütmenin denetlenmesinin en etkin araçlarından biridir. Bütçe yapım sürecine katılım paramızın nereye harcanacağında söz sahibi olabilmemiz anlamına gelir. ABD, Güney Kore, İngiltere ve Norveç’te bütçe yapım sürecine katılım biçimlerini ele aldık.

 

Temsili demokrasinin 800 yıllık gelişim ekseninde şekillenen bütçe hakkının bir sonucu olarak bütçeler yürütme organının halk tarafından denetlenmesinde önemli bir araç haline gelmiştir. Toplumsal uzlaşmanın yani toplumsal dengenin sağlanmasında temsil organı olan parlamentolar, bütçe ile halk adına yürütme organını denetlenmesi görevini yerine getirmektedir.

 

Günümüzde parlamentodaki bütçe süreci, mali saydamlık ve hesap verebilirliğin sağlanmasında ve bu sürece sivil toplumun katılımına imkân sağlayan bir platforma dönüşmüştür.

 

Bütçe sürecine STK katılımın sağlanmasında, bütçeye ilişkin oldukça kapsamlı bilgilerin sunan bütçe dokümanlarının erişilebilirlik kadar, bu dokümanların halkın kolayca anlayabileceği bir içeriğe sahip olması da önemli hale gelmiştir.

 

2015 yılında yapılan Açık Bütçe Araştırması (Open Budget Survey) Dünyada bütçe sürecine STK katılımını sağlamada başarılı olan ülkeler incelendiğinde;

 

  • Halkın bütçe sürecine etkin katılımının, yönetim şeklinin başkanlık veya parlamenter sistem olmasına bağlı olmadığı,
  • Güçlü demokratik bilinç yanında, parlamentoda kamuoyunun ve STK’ların bütçe sürecine katılımını kolaylaştıracak ve etkinleştirecek kurumsal ve hukuksal alt yapının oluşturulmasına bağlı olduğu,

görülmüştür. Bu kapsamda yaklaşık 180 ülkenin katıldığı 2015 Yılı Açık Bütçe Araştırmasına göre ilk sıralarda yer alan ABD, Güney Kore, İngiltere ve Norveç bütçe süreçlerine katılımcılık konusu aşağıda kısaca özetlenmiştir.

 

1. ABD

Etkili bir kuvvetler ayrılığı sisteminin uygulandığı başkanlık sistemine sahip ABD’de,  iki meclisli bir temsili demokrasi modeli vardır. Bu sistemde, STK’lar; Bilgi Edinme Özgürlüğü Kanunu (Freedom of Information Act)  ile Hükümet Performans ve Sonuçları Kanunu (The Government Performance and Results Act) gereğince yasama sürecine katılabilmektedir. Bunun yanında, kanun gereği kamu kurumları stratejik planlarını oluştururken Kongreye ve sivil topluma danışmak ve görüşlerini almak zorundadır.

 

2. Güney Kore

Başkanlık sistemi ile yönetilen Güney Kore’de yasama organı,  Ulusal Meclistir. Güney Kore Parlamentosundaki bütçe sürecinde bütçe komisyonundaki görüşmelerin bir günü, kanun gereği,  sadece uzman, araştırmacı ve sivil toplum temsilcilerine ayırmaktadır. Güney Kore Parlamentosundaki bütçe sürecine katılımcılığı artıran diğer bir unsur ise Ulusal Meclis Bütçe Ofisidir. Bütçe Ofisinin üyeleri, akademisyenler, araştırma enstitüleri ve gazetecilerden oluşmaktadır. Bu Ofis, her yıl bütçe sunulduktan sonra, sivil toplum kuruluşlarının temsilcileriyle toplantılar gerçekleştirmektedir.

 

3. İngiltere

İngiltere, Avam Kamarası ve Lordlar Kamarasından oluşan çift kamaralı meclise sahip olan bir parlamenter demokrasidir. İngiltere Parlamentosunda bütçe üzerine, Avam Kamarasındaki/temsilciler meclisindeki daimi komisyonlar kendi görev alanlarına giren kamu kurumlarının bütçelerini görüşmektedir. Bütçe Kanunu ise “Public Bill Committee” adı verilen ayrı bir komisyonda görüşülerek yasalaştırılmaktadır. Bütçe ile ilgili diğer komisyon ise kamu harcamalarının denetimini yapan Kamu Hesapları Komisyonudur.

İngiltere Parlamentosundaki bütçe sürecine STK’ların katılımı, daimi komisyonlar ile kamu hesapları komisyonunda olmaktadır. Bu komisyonların toplantıları kamuya açık olarak gerçekleştirilmektedir. Bunun yanından, kamu kaynaklarının ödenekleştirildiği yer olan daimi komisyonlar, görüşecekleri bütçelere ilişkin olarak belirli tarihler arasında yazılı görüşleri kabul etmektedirler. Böylece, sivil toplum kuruluşlarına yazılı görüşlerini komisyonlara sunabilme imkânı sağlanmaktadır.

 

4. Norveç

Norveç, çoğunlukla koalisyon hükümetleriyle yönetilen parlamenter demokrasiye sahip bir ülkedir. Norveç Parlamentosunda Bütçe Komisyonu,  bütçe ile ilgili toplantıların dört gününü, davet edilen akademisyen, araştırmacı ve sivil toplum temsilcilerine ayırmaktadır.  Ayrıca, Parlamentoda grubu bulunan her partinin, komisyonda görüş bildirmek üzere sivil toplum kuruluşu temsilcilerini davet etme hakkı bulunmaktadır.

YAZAR mecliste.org

mecliste.org, meclisin yasama, denetim ve temsil işlevleri hakkında ve kanun tasarı ve tekliflerinin içeriği ile ilgili doğru, güvenilir bilgiye sahip olmak, kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili farklı bakış açılarını görmek, yasa yapım sürecinde karar vericilere görüşlerini ve önerilerini iletmek isteyenlerin Türkiye’de ilk kez buluşacağı bir platform.